Microalgen zijn de toekomst voor dit tomatenbedrijf

Met een kleinschalige reactor raakte Jannes Vertommen in 2021 vertrouwd met algenkweek. Daarna volgde stapsgewijs uitbreiding, met de hoop dat de afzet en productiecapaciteit zullen doorgroeien.

Jannes Vertommen werkt op het ouderlijk bedrijf, maar hij ziet voor zichzelf geen blijvende toekomst in het voortzetten van de tomatenteelt. “Ik wilde wel wat in de tuinbouw gaan doen, maar geen traditionele teelt. Ik zoek een andere uitdaging.” Tijdens een jaar tuinbouwstudie aan de Thomas More hogeschool raakte hij tijdens een les microbiologie geïnteresseerd in de kweek van microalgen. Thuis op het bedrijf kreeg hij de ruimte en het investeringsgeld om daar mee aan de slag te gaan. Rijtak is een familiebedrijf in het Belgische Sint-Katelijne-Waver dat Mark en Mia Vertommen nu runnen. Hun zoon Jannes is de vierde generatie die er werkt.

De langdradiger alg Spirulina is efficiënter te oogsten, zonder centrifuge

Een aantal rijen tomatenteelt werd opgeofferd aan de teelt van Spirulina in een algenkweeksysteem met buizen. Stapsgewijs breidde het door Lgem geleverde systeem uit. Dit jaar is de buisinhoud voor de algenteelt uitgebreid naar in totaal 7.000 liter water. Waarbij de totale volume van de kweekbuizen groter is, omdat de inhoud voor 60% uit water en 40% uit lucht bestaat. In elke liter water bevindt zich ongeveer 2,5 tot 3 gram aan algenmassa. Wekelijks leveren de installaties 6 tot 9 kilo drogestof aan Spirulina-poeder.

Wekelijks oogsten

Het uitgangsmateriaal voor de algenteelt wordt ingekocht. De teelt is nog te kleinschalig om het rendabel zelf te winnen uit het productieproces, en dan opnieuw te enten. “Het is laboratoriumwerk om zuiver uitgangsmateriaal te verkrijgen.”

Na het enten in de kweekbuizen stagneert de groei van de alg. Daarna volgt exponentiële groei. Als er verder niets zou gebeuren, zakt die groei vervolgens weer weg. Dat is niet de bedoeling. “Wij willen die groeicyclus continu in die exponentiële groeifase houden. Dus oogsten we wekelijks een vijfde deel van de fotobioreactor.”

Na de oogst scheidt een trilzeef het meeste water van de algenmassa. Dat water gaat nu nog naar de vuilwatersilo voor de tomatenteelt. Als de algenteelt in de toekomst uitgroeit naar een grootschaliger toepassing, wordt het economisch rendabel om het water te zuiveren, en het na filteren en ontsmetten her te gebruiken in de algenteelt. Nu gebeurt aanvulling nog met nieuw leidingwater.

Na de trilzeef verwijdert een pers nog meer water uit de algenmassa. Als laatste stap gaat het door een koeldroger. “Dat is in aanschaf en energiegebruik een goedkopere technologie dan het vriesdrogen, waar we in het begin gebruik van maakten.” De uiteindelijke algen-brokjes worden vermalen tot poeder en verpakt. Een deel wordt verkocht in de vorm van capsules.

Afzet zoeken

Van de zeven soorten algen waarvan de teelt in Europa is toegestaan voor voeding, zijn Chlorella en Spirulina de meest bekende en gekweekte varianten. Vertommen heeft gekozen voor Spirulina. “Die alg is langdradiger, waardoor hij iets efficiënter is te oogsten. Je hebt er geen centrifuge voor nodig, zoals bij meer bolvormige algen.”

Familiebedrijf Rijtak verkoopt onder andere vanuit een verkoopautomaat algenproducten.

De aanbevolen consumptie van Spirulina is 2 tot 5 gram per dag. Naast 55 tot 70% eiwitten met essentiële amino- en vetzuren en andere gezonde voedingsstoffen zijn er diverse gezondheidsclaims voor dit ‘natuurlijke superfood’. Onder andere versterking van de immuniteit, ontstekingsremming, verbetering van de spijsvertering, versterking van de hersenfunctie, versterking van de botgezondheid verbetering van de insulinegevoeligheid en verhoging van hemoglobine-niveaus. “Daarnaast horen we van verschillende gebruikers dat het cholesterolverlagend werkt, maar daar is onvoldoende onderzoek naar gedaan om dat te mogen claimen.”

Mijn toekomstvisie is dat we alleen nog maar met de teelt bezig zijn

Het product wordt op het bedrijf zelf verkocht in een verkoopautomaat en ook via een webshop in zakjes van 100 gram en 250 gram poeder, of 200 capsules. Verder is het sinds kort ook verkrijgbaar bij een aantal lokale verkooppunten, waaronder een paar apothekers. “Naar de toekomst toe hopen we dat het lukt om onze Spirulina via meer apothekers en voedingswinkels te kunnen verkopen, maar onze echte toekomstvisie is dat wij alleen nog maar met de teelt bezig hoeven te zijn, en dat andere grotere bedrijven onze microalgen kopen om die dan te verwerken in hun eigen producten.”

Met een lagere kostprijs bij toenemende schaalgrootte hoopt Vertommen algen voor nog een groter publiek betaalbaarder te maken.

Consumenten moeten bereid zijn te betalen voor de hoge kwaliteit van het gezonde algenpoeder. De benodigde € 150 tot € 200 per kilo kan niet concurreren met veel goedkopere import uit Azië. Dat in open zeewater geteelde product bevat echter vaak zware metalen en vervuiling met dierlijke proteïnen. "Met verdere uitbreidingen van onze productie hopen wij de kostprijs te verlagen, om zo meer betaalbaarder te worden voor een groter publiek.”

Gesloten teeltsysteem

Algen worden in de praktijk soms ook geteeld in open teelbakken met een laag van zo’n 20 centimeter water. Maar de kans is dan groter dat er ongewenste andere algensoorten in terechtkomen. En met een tomatenteelt ernaast, waar soms gewasbeschermingsmiddelen worden gespoten en nuttige en niet nuttige insecten rondvliegen, is het daarnaast lastiger om de voedselveiligheid te garanderen.

“Maar ook in ons gesloten buizensysteem blijft het belangrijk om hygiënisch te werken, en op te letten dat er geen contaminatie optreedt met microscopische eencelligen die algen eten, of met concurrerende andere algensoorten. Want als dat gebeurt, moet je alles schoonmaken en opnieuw opstarten. Het duurt dan drie weken om weer terug te komen tot de gewenste cyclus van continue exponentiële algengroei.”

Voor het toevoegen van CO₂ wordt zuivere CO₂ gebruikt. Extra zuiveringsstappen en het verhogen van de concentratie van beschikbare rookgassen uit de wkk zijn met de huidige beperkte schaalgrootte nog te duur. De pH in een algenteelt ligt rond de 10,5. De algenteelt krijgt vergelijkbare meststoffen mee als in een groententeelt. Al is Vertommen bezig om te kijken of het lukt om helemaal over te stappen naar biologische meststoffen, zodat de hele algenteelt als erkende biologische teeltwijze uitgevoerd kan worden.

Led-belichting

Met veel zon en warmte groeien de algen sneller. Al zorgen schaduwdoeken wel dat de temperatuur in de zomer niet te hoog oploopt in de buizen, want algen kunnen niet tegen temperaturen boven de 40 graden. Onder de 15 graden stopt de groei. In de winter blijft de kasverwarming in de afdeling met algenteelt daarom aan. Verder is belichting aangebracht voor in de donkere periode van het jaar. Dit jaar worden de tweedehands Son-T lampen vervangen door energiezuiniger led-armaturen boven en tussen het verticale buizensysteem. Voor algen is vooral het rode en witte lichtspectrum nodig.

Vertommen overweegt het huidige verticale buizensysteem uit te breiden met een horizontaal kweeksysteem.

De onderste buizen in het verticale teeltsysteem krijgen minder licht dan de bovenste, maar door de roulatie van het water krijgen alle algen toch evenveel licht. Bij een komende uitbreiding overweegt Vertommen een horizontaal teeltsysteem. De snellere algengroei door betere lichtbenutting zou het kleinere buisvolume per vierkante meter volgens de leverancier dan compenseren. De teler hoopt volgend jaar te kunnen investeren in 20 kuub extra productiewater.

Op nog langere termijn is het plan om de oudste kasafdeling op het bedrijf af te breken en er een moderne kas speciaal voor de algenteelt te bouwen. “Het klimaat is dan beter te regelen. Nu ben je nog afhankelijk van de tomatenteelt in dezelfde afdeling.” Zo zijn hogere kastemperaturen gunstiger voor de algen. En in het voorjaar en najaar komt het gewenste schermdoekgebruik bij de tomaten niet overeen met wat voor de algen optimaal zou zijn.

Met een kleinschalige reactor raakte Jannes Vertommen in 2021 vertrouwd met algenkweek. Daarna volgde stapsgewijs uitbreiding, met de hoop dat de afzet en productiecapaciteit zullen doorgroeien.

Jannes Vertommen werkt op het ouderlijk bedrijf, maar hij ziet voor zichzelf geen blijvende toekomst in het voortzetten van de tomatenteelt. “Ik wilde wel wat in de tuinbouw gaan doen, maar geen traditionele teelt. Ik zoek een andere uitdaging.” Tijdens een jaar tuinbouwstudie aan de Thomas More hogeschool raakte hij tijdens een les microbiologie geïnteresseerd in de kweek van microalgen. Thuis op het bedrijf kreeg hij de ruimte en het investeringsgeld om daar mee aan de slag te gaan. Rijtak is een familiebedrijf in het Belgische Sint-Katelijne-Waver dat Mark en Mia Vertommen nu runnen. Hun zoon Jannes is de vierde generatie die er werkt.

De langdradiger alg Spirulina is efficiënter te oogsten, zonder centrifuge

Een aantal rijen tomatenteelt werd opgeofferd aan de teelt van Spirulina in een algenkweeksysteem met buizen. Stapsgewijs breidde het door Lgem geleverde systeem uit. Dit jaar is de buisinhoud voor de algenteelt uitgebreid naar in totaal 7.000 liter water. Waarbij de totale volume van de kweekbuizen groter is, omdat de inhoud voor 60% uit water en 40% uit lucht bestaat. In elke liter water bevindt zich ongeveer 2,5 tot 3 gram aan algenmassa. Wekelijks leveren de installaties 6 tot 9 kilo drogestof aan Spirulina-poeder.

Wekelijks oogsten

Het uitgangsmateriaal voor de algenteelt wordt ingekocht. De teelt is nog te kleinschalig om het rendabel zelf te winnen uit het productieproces, en dan opnieuw te enten. “Het is laboratoriumwerk om zuiver uitgangsmateriaal te verkrijgen.”

Na het enten in de kweekbuizen stagneert de groei van de alg. Daarna volgt exponentiële groei. Als er verder niets zou gebeuren, zakt die groei vervolgens weer weg. Dat is niet de bedoeling. “Wij willen die groeicyclus continu in die exponentiële groeifase houden. Dus oogsten we wekelijks een vijfde deel van de fotobioreactor.”

Na de oogst scheidt een trilzeef het meeste water van de algenmassa. Dat water gaat nu nog naar de vuilwatersilo voor de tomatenteelt. Als de algenteelt in de toekomst uitgroeit naar een grootschaliger toepassing, wordt het economisch rendabel om het water te zuiveren, en het na filteren en ontsmetten her te gebruiken in de algenteelt. Nu gebeurt aanvulling nog met nieuw leidingwater.

Na de trilzeef verwijdert een pers nog meer water uit de algenmassa. Als laatste stap gaat het door een koeldroger. “Dat is in aanschaf en energiegebruik een goedkopere technologie dan het vriesdrogen, waar we in het begin gebruik van maakten.” De uiteindelijke algen-brokjes worden vermalen tot poeder en verpakt. Een deel wordt verkocht in de vorm van capsules.

Afzet zoeken

Van de zeven soorten algen waarvan de teelt in Europa is toegestaan voor voeding, zijn Chlorella en Spirulina de meest bekende en gekweekte varianten. Vertommen heeft gekozen voor Spirulina. “Die alg is langdradiger, waardoor hij iets efficiënter is te oogsten. Je hebt er geen centrifuge voor nodig, zoals bij meer bolvormige algen.”

Familiebedrijf Rijtak verkoopt onder andere vanuit een verkoopautomaat algenproducten.

De aanbevolen consumptie van Spirulina is 2 tot 5 gram per dag. Naast 55 tot 70% eiwitten met essentiële amino- en vetzuren en andere gezonde voedingsstoffen zijn er diverse gezondheidsclaims voor dit ‘natuurlijke superfood’. Onder andere versterking van de immuniteit, ontstekingsremming, verbetering van de spijsvertering, versterking van de hersenfunctie, versterking van de botgezondheid verbetering van de insulinegevoeligheid en verhoging van hemoglobine-niveaus. “Daarnaast horen we van verschillende gebruikers dat het cholesterolverlagend werkt, maar daar is onvoldoende onderzoek naar gedaan om dat te mogen claimen.”

Mijn toekomstvisie is dat we alleen nog maar met de teelt bezig zijn

Het product wordt op het bedrijf zelf verkocht in een verkoopautomaat en ook via een webshop in zakjes van 100 gram en 250 gram poeder, of 200 capsules. Verder is het sinds kort ook verkrijgbaar bij een aantal lokale verkooppunten, waaronder een paar apothekers. “Naar de toekomst toe hopen we dat het lukt om onze Spirulina via meer apothekers en voedingswinkels te kunnen verkopen, maar onze echte toekomstvisie is dat wij alleen nog maar met de teelt bezig hoeven te zijn, en dat andere grotere bedrijven onze microalgen kopen om die dan te verwerken in hun eigen producten.”

Met een lagere kostprijs bij toenemende schaalgrootte hoopt Vertommen algen voor nog een groter publiek betaalbaarder te maken.

Consumenten moeten bereid zijn te betalen voor de hoge kwaliteit van het gezonde algenpoeder. De benodigde € 150 tot € 200 per kilo kan niet concurreren met veel goedkopere import uit Azië. Dat in open zeewater geteelde product bevat echter vaak zware metalen en vervuiling met dierlijke proteïnen. "Met verdere uitbreidingen van onze productie hopen wij de kostprijs te verlagen, om zo meer betaalbaarder te worden voor een groter publiek.”

Gesloten teeltsysteem

Algen worden in de praktijk soms ook geteeld in open teelbakken met een laag van zo’n 20 centimeter water. Maar de kans is dan groter dat er ongewenste andere algensoorten in terechtkomen. En met een tomatenteelt ernaast, waar soms gewasbeschermingsmiddelen worden gespoten en nuttige en niet nuttige insecten rondvliegen, is het daarnaast lastiger om de voedselveiligheid te garanderen.

“Maar ook in ons gesloten buizensysteem blijft het belangrijk om hygiënisch te werken, en op te letten dat er geen contaminatie optreedt met microscopische eencelligen die algen eten, of met concurrerende andere algensoorten. Want als dat gebeurt, moet je alles schoonmaken en opnieuw opstarten. Het duurt dan drie weken om weer terug te komen tot de gewenste cyclus van continue exponentiële algengroei.”

Voor het toevoegen van CO₂ wordt zuivere CO₂ gebruikt. Extra zuiveringsstappen en het verhogen van de concentratie van beschikbare rookgassen uit de wkk zijn met de huidige beperkte schaalgrootte nog te duur. De pH in een algenteelt ligt rond de 10,5. De algenteelt krijgt vergelijkbare meststoffen mee als in een groententeelt. Al is Vertommen bezig om te kijken of het lukt om helemaal over te stappen naar biologische meststoffen, zodat de hele algenteelt als erkende biologische teeltwijze uitgevoerd kan worden.

Led-belichting

Met veel zon en warmte groeien de algen sneller. Al zorgen schaduwdoeken wel dat de temperatuur in de zomer niet te hoog oploopt in de buizen, want algen kunnen niet tegen temperaturen boven de 40 graden. Onder de 15 graden stopt de groei. In de winter blijft de kasverwarming in de afdeling met algenteelt daarom aan. Verder is belichting aangebracht voor in de donkere periode van het jaar. Dit jaar worden de tweedehands Son-T lampen vervangen door energiezuiniger led-armaturen boven en tussen het verticale buizensysteem. Voor algen is vooral het rode en witte lichtspectrum nodig.

Vertommen overweegt het huidige verticale buizensysteem uit te breiden met een horizontaal kweeksysteem.

De onderste buizen in het verticale teeltsysteem krijgen minder licht dan de bovenste, maar door de roulatie van het water krijgen alle algen toch evenveel licht. Bij een komende uitbreiding overweegt Vertommen een horizontaal teeltsysteem. De snellere algengroei door betere lichtbenutting zou het kleinere buisvolume per vierkante meter volgens de leverancier dan compenseren. De teler hoopt volgend jaar te kunnen investeren in 20 kuub extra productiewater.

Op nog langere termijn is het plan om de oudste kasafdeling op het bedrijf af te breken en er een moderne kas speciaal voor de algenteelt te bouwen. “Het klimaat is dan beter te regelen. Nu ben je nog afhankelijk van de tomatenteelt in dezelfde afdeling.” Zo zijn hogere kastemperaturen gunstiger voor de algen. En in het voorjaar en najaar komt het gewenste schermdoekgebruik bij de tomaten niet overeen met wat voor de algen optimaal zou zijn.