Wanneer komen microalgen in voeding van de grond?

Het komt vaker voor bij nieuwe markten en producten: dit is het ei van Columbus en de groeicijfers zullen door het dak gaan. Vaak is de realiteit toch harder. Dat geldt ook voor algen. Vijf jaar geleden was de verwachting dat microalgen het voedsel van de toekomst zouden zijn. Nu lijkt de industrie net op gang te komen. Hoe staat het met de microalgenindustrie?

Wie op zoek is naar een duurzaam, voedzaam en plantaardig ingrediënt, zal stuiten op de microalg. Deze plantaardige micro-organismen zijn rijk aan eiwit, onverzadigde vetzuren, mineralen, vitamine en antioxidanten. Doordat ze in grote hoeveelheden op een klein oppervlak kunnen worden geproduceerd, zijn ze ook nog eens een enorm duurzame voedingsbron. Waar in de jaren tachtig en negentig vooral werd gedacht aan algen als biobrandstof, is dat omgeslagen naar algen voor voeding, zowel voor mens als dier. In 2022 concludeerde Eiwit Trends al dat er voldoende toepassingen zijn. Maar wie een blik werpt in de schappen van supermarkten, ziet weinig algen.

Minder groei dan verwacht

“Ik hoopte dat de groei van de algensector sneller zou gaan,” vertelt Ronald de Vos, oprichter van AlgaeHolland. “Er zit zeker wel groei in de afzet van algen als ingrediënt voor de voedingsmiddelenindustrie, maar niet zoals we een paar jaar geleden hadden verwacht.”

Zijn bedrijf levert algen op basis van waar een klant om vraagt. In samenwerking met de Portugese partner zoekt en produceert het algen die passen bij de vraag van de klant. AlgaeHolland onderzoekt en ontwikkelt zelf de teeltrecepturen, maar kweekt deze zelf alleen in klein volume. “Door de samenwerking hoeven we ons niet druk te maken over de teelt van grote volumes. Daardoor kunnen we allerlei soorten algen verkopen aan onze klanten en deze volledig toespitsen op de klantvraag.” Het bedrijf levert ingrediënten in poedervorm van een variëteit aan algen: groen, geel, rood, wit. De Vos ziet dat de interesse in algen onverminderd is, maar de stap naar het daadwerkelijk toepassen is nog groot.

Aliga produceert micro-algen in Oldenzaal. De organismes worden gekweekt in gecontroleerde omstandigheden in fermentatoren. Foto: Aliga

Alg is meer dan alleen plantaardig eiwit

“Een paar jaar geleden werden algen nog gepositioneerd als een plantaardig eiwit,” vertelt Lieneke Hohmann, CCO van Phycom. “Daarmee werd de alg eigenlijk tekortgedaan én maakte het ook voor ons lastig om het af te zetten.” Hohmann legt uit dat hoewel algen zeker een goede hoeveelheid (volwaardig) eiwit bevatten, het niet kan concurreren met erwt- of soja-eiwit. Die bulkgoederen hebben een lagere prijs. “Algen zijn geen commodity en we kunnen enkel op eiwitten niet concurreren met deze gewassen. Dat hoeft ook niet. Algen zijn veel meer dan alleen eiwit. De positionering is nu veel breder: mineralen, nutriënten én eiwitten en een algemeen smaak en textuur verbeteraar in één ingrediënt. Juist als toevoeging aan andere plantaardige eiwitbronnen”

Witte en gele algen

Zowel De Vos als Hohmann ziet daarom enorme potentie voor algen als voedingsingrediënt. Zo is het niet alleen nutritioneel interessant, maar kunnen ze ook dienen als textuurverbeteraar of natuurlijke kleurstof. De Vos: “AlgaeHolland verkoopt nu al aan diverse klanten, onder andere voor gebruik in vleesvervangers, hybride vlees en in de bakkerijsector. Een aantal jaar geleden waren smaak, mondgevoel en vooral kleur uitdagingen voor voeding. Dat is inmiddels allemaal opgelost.”

AlgaeHolland biedt al jaren een witte alg aan, een ‘chlorofyl-vrije’ variant. Deze heeft een lichtgele kleur in plaats van de kenmerkende groene. In 2021 introduceerde Allmicroalgae een witte alg en in 2022 introduceerde het Nederlands-Deense Aliga een gepatenteerde witte alg. Phycom opent in september een nieuwe productiefaciliteit die zich toelegt op de productie van witte en gele algen. Hohmann: “Met de witte alg verwacht ik dat we nog flink gaan groeien als voedingsingrediëntenproducent.”

Smaak, mondgevoel en vooral kleur waren uitdagingen voor voeding. Dat is allemaal opgelost

Groeien, dat is een ander punt voor algenproducenten. Phycom produceert zelf zoetwateralgen in Veenendaal, waar één productiefaciliteit operationeel is. Het bedrijf heeft een capaciteit van honderden tonnen per jaar, met de mogelijkheid om uit te breiden naar duizenden tonnen. Het Deense Aliga is hierin al verder. Opgericht in 2016 was het de andere bedrijven voor. Het produceert 125 ton algenpoeder per jaar.

In 2022 nam het bedrijf de algenkwekerij van het failliet verklaarde Duplaco in Oldenzaal over. Mede-oprichter David Erlandsson: “Aliga is de grootste algenproducent van Noord-Europa. We zetten onze producten af in drie sectoren: supplementen, diervoeder en voeding. Hiervan is voeding op dit moment nog de kleinste tak, maar we verwachten dat dat de aankomende jaren gaat veranderen.”

Doorbraak in voeding blijft uit

Wat maakt het dat er nog geen doorbraak is in voeding? Erlandsson denkt dat de voedingsindustrie gewoon een langere ontwikkelingspijplijn heeft. “Het duurt ongeveer 12 tot 48 maanden voordat een idee op de schappen staat. Volgend jaar zullen er meer producten op de markt komen met onze algen. Een andere verklaring is dat het idee was dat algen voornamelijk in plantaardige vlees- en visproducten werden opgenomen. Die sector heeft het moeilijk en er is daarom weinig ruimte om te investeren in dure ingrediënten. Dat heeft van ons ook gevraagd dat we verder kijken naar andere sectoren.”

Daarnaast denkt hij dat er ook te makkelijk is gedacht vanuit de sector. “Er was een idee bij kleine algenbedrijven dat algen zichzelf wel gingen verkopen, maar we verkopen geen cocaïne.” Zijn bedrijf heeft voorlopig de meeste klanten in de bakkerijsector. 75% van de algen die het aan de voedingssector verkoopt is wit, 25% is groen.

Er was een idee bij kleine algenbedrijven dat algen zichzelf wel gingen verkopen, maar we verkopen geen cocaïne

Bij AlgaeHolland ziet De Vos dat de voedingssector behoudender is dan verwacht. “Algen zijn nieuwe ingrediënten en hoewel ik veel enthousiasme zie, merk ik ook dat bedrijven niet goed weten wat ze ermee moeten of kunnen. Wij helpen bedrijven daarmee, maar je merkt ook dat voedingsproducenten terughoudend zijn. Het geeft ook geen stabiel beeld als de algensector steeds verandert en bedrijven failliet gaan.”

Op dit moment ziet AlgaeHolland vooral interesse vanuit de bakkerijsector en voor hybride vleesvormen. De klanten zijn voornamelijk op zoek naar het nutritionele aspect van de alg. In hybride vlees zorgt de alg ervoor dat het dezelfde voedingswaarde behoudt als een volledig vleesproduct. De Vos ziet dat zijn klanten op zoek zijn naar een kwalitatief, gezond ingrediënt.

Beschikbaarheid

Bij Phycom ziet Hohmann ook terughoudendheid bij voedingsproducenten. Het heeft langer geduurd dan verwacht voordat er echt op schaal goede kwaliteit kon worden geproduceerd. Die beschikbaarheid was een uitdaging voor Phycom. Grotere voedingsproducenten hebben het vertrouwen nodig dat er constant en consistent geleverd kan worden. “Voedingsproducenten zijn bereid om te betalen voor onderscheidend vermogen. Ik zie dat de interesse in innovatie weer iets toeneemt.”

Omdat in de markt veel aandacht is voor kostenbesparingen, ziet Hohmann wel kansen. Algen kunnen andere duurdere ingrediënten vervangen en er is steeds meer noodzaak om ingrediënten te gebruiken zonder e-nummer met een kleine klimaat-footprint. Bij AlgaeHolland en Aliga is beschikbaarheid geen probleem, ook omdat zij al grotere volumes produceren.

Phycom ontwikkelt micro-algen in allerlei kleuren: wit, rood, geel en de orginele groene. Foto: Phycom

Prijzen van algen

Geen van de bedrijven wil een uitspraak doen over de kostprijs. Hohmann van Phycom zegt dat ze de kostprijs al aanzienlijk hebben kunnen reduceren en dat dit nog verder zal dalen als het volume stijgt. Aliga zegt dat de kostprijzen bij het bedrijf lager liggen dan de concurrentie door geoptimaliseerd productieproces. Erlandsson: “Onze prijzen liggen gelijk met Aziatische Chlorella. We verkopen in wezen een Ferrari voor de prijs van een Volkswagen.”

Het idee dat algen goedkoper gaan worden, deelt De Vos niet. “Ik zie voorlopig nog geen doorbraken in prijs bij foodgrade algen. De trend is dat alles duurder wordt, dat geldt ook voor algen. Er is energie nodig voor het kweken van microalgen en energie zal duurder worden.”

We verkopen in wezen een Ferrari voor de prijs van een Volkswagen

De Vos ziet prijs niet als een uitdaging, zolang het niet probeert te concurreren met bulkproducten. “Algen zijn een uniek superfood. Dat is niet te vergelijken met de kwaliteit van soja, dus het hoeft ook niet dezelfde prijs te hebben.”

Toekomst van microalgen in voeding

Bij alle bedrijven heerst dezelfde consensus: algen gaan groot worden in voeding. Wie gezonde producten wil maken, zal op den duur bij microalgen uitkomen. De Vos: “Algen bieden zoveel. Ik zie op dit moment veel potentie in de gezondheidshoek door de onevenaarbare voedingskwaliteit.”

Ook bij Aliga zien ze het momentum groeien. Erlandsson: “Je hebt helemaal niet veel alg nodig om goede voedingsclaims te mogen gebruiken. Voeg 1 gram van onze alg toe aan 100 gram brooddeeg en je mag ‘rijk aan vitamine B12’ op de verpakking zetten. Ik denk dat dat heel interessant is voor voedingsproducenten.”

Phycom investeert volop om succesvol te worden in voeding. Met de tweede productiefaciliteit in aantocht bereidt het bedrijf zich voor op een grote toekomst. “We hebben een superlekker en gezond ingrediënt; het is eigenlijk gek dat we het nog niet overal voor gebruiken. Daarbij komt dat het ook nog eens van Nederlandse bodem komt. Welk ingrediënt kan daaraan tippen?”