Coalitie wil duurzame eiwitdiversificatie in Europees voedselbeleid

Europees beleid kan een voedselsysteem ondersteunen dat zowel dierlijk, plantaardig als alternatieve eiwitten duurzaam produceert. Een coalitie van 87 Europese vertegenwoordigers vanuit de voedselketen, Ngo’s en politieke partijen wil Europese eiwitdiversificatie op de agenda krijgen.

De Europese Commissie ontwikkelt een nieuwe visie op voedsel en landbouw. Dat biedt kansen voor een aantal veranderingen in beleid op gebied van landbouwsubsidies, welke voedselinnovaties op de Europese markt komen en voor het handelsbeleid. Volgens de coalitie zou de Europese Commissie zich hierbij moeten richten op duurzame eiwitproductie van zowel dierlijke, plantaardige als alternatieve bronnen.

De coalitie speelt met de standpuntennota over eiwitdiversificatie in op het nieuwe ambtstermijn van Ursula von der Leyen als voorzitter van de Europese Commissie. In de vorige ambtstermijn van Von der Leyen is onder andere de Green Deal ontstaan. Nu het Europese parlement rechtser en conservatiever is sinds de laatste verkiezingen, is de Green Deal sterk uitgekleed.

Lees ook: Gezondheidszorg wil Europese eiwittransitie en gezonde voedselomgeving

De organisatie Sustainable Public Affairs coördineerde het opstellen van een gezamenlijke standpuntnota van deze Europese coalitie op duurzame en diverse eiwitproductie. Deze organisatie werkt er samen met het bedrijfsleven aan dat duurzame bedrijfsvoering de norm wordt voor bedrijven in de Europese Unie. Marin Vandamme van Sustainable Public Affairs presenteerde de standpuntnota op eiwitdiversificatie van de coalitie. Hiervoor werkte hij bij adviesbureau McKinsey, maar stopte om een van de eerste zogenoemde fellows te worden van de School voor Morele Ambitie. Deze stichting, opgericht door Rutger Bregman, ondersteunt mensen bij een carrièreswitch naar werk met een grotere positieve maatschappelijke impact.  

Onze insteek is niet dat dierlijke eiwit slecht is en plantaardig beter

De nota van de coalitie is ontstaan door de visie op landbouw en voedsel die de Europese Commissie ontwikkelt. Wat wil de coalitie bereiken?

Vandamme: “Onze coalitiepartners misten het belang en de ondersteuning van de eiwitdiversificatie in de strategische dialoog over de toekomst van de EU-landbouw. Deze dialoog werd in september afgerond en informeert de Europese Commissie bij het ontwikkelen van de visie. In het rapport naar aanleiding van de strategisch dialoog was de eiwitdiversificatie slechts één punt, verwaterd door dominante spelers in de voedselwaardeketen. Met deze standpuntnota willen we de eiwitdiversificatie prominenter op de politieke agenda krijgen.

De coalitie bestaat uit een brede vertegenwoordiging vanuit de voedselwaardeketen en maatschappelijke organisaties. Een aantal onverwachte politieke Europese partijen zoals de conservatieve EPP en de groenen hebben hun steun geuit aan eiwitdiversificatie. Zij woonden het evenement in het parlement bij waar de standpuntnota werd gepresenteerd. Het laat zien dat deze standpuntnota, die de nadruk legt op eiwitdiversificatie in plaats van eiwittransitie, een breed draagvlak kent.

Onze insteek is niet dat dierlijke eiwit slecht is en plantaardig beter. Wij stellen dat we samen moeten werken aan een breder palet aan duurzame eiwitbronnen die beschikbaar en betaalbaar zijn én waar de boer aan verdient.”

Lees ook: Lekker Lupine gaat met EU-project lupineteelt ontwikkelen

De inkomenszekerheid van de boeren komt meermaals naar voren. Is de nota bewust vooral vanuit de primaire sector gesteld?

“Ja, dat is als tegenwicht op de manier waarop boeren misbruikt en voorgesteld worden als de groep die geen baat heeft bij duurzame eiwitdiversificatie. Daarom hebben we veel mooie voorbeelden bijgevoegd, zoals een varkensboer die ook veldbonen teelt in Nordrhein-Westfalen. Deze boeren zien eiwit duurzaam produceren als de toekomstige manier van boeren. De verbetering van bodemgezondheid en biodiversiteit is voor hen een intrinsiek onderdeel van een duurzaam toekomstbestending gemengd bedrijf. Zij produceren zowel plantaardig als dierlijke eiwitten, zo duurzaam en diervriendelijk mogelijk. Het schept een ander beeld dan het eenzijdige beeld van boeren dat de boerenprotesten bij veel Europarlementariërs schiep.

Een ander standpuntnota, Plant-based Action Plan, heeft ook veel valide punten. Toch roept deze nota veel weerstand op bij het conservatieve deel van het parlement. De eiwittransitie neerzetten als een omschakeling naar vooral plantaardig voelt als een bedreiging van de toekomst van de vier miljoen werknemers in de veehouderij. De dierlijke sector is goed georganiseerd om de boeren die vooral veehouder zijn te vertegenwoordigen.

Daarbij is een belangrijk conservatief standpunt is dat zij consumenten niet willen beperken in de keuzevrijheid. Daarin benadrukken wij dat we juist een breder, rijker palet aan eiwitbronnen betaalbaar en beschikbaar willen maken. Zo willen we de keuze bij de consument leggen. En dat kan in het voordeel van boeren zijn. Ik heb het idee dat het bij veel parlementariërs de juiste snaar raakt, omdat het de waarde van duurzaam dierlijk eiwit hooghoudt.”

Begrijp ik goed dat het Europese beleid te veel wordt beïnvloed door grotere ketenpartijen?

“De uitdaging is voornamelijk dat sommige ketenpartijen door praktische redenen niet zo goed georganiseerd zijn. Neem peulvruchten, die zijn onderdeel van een bouwplan. Het is dus nooit het enige wat een boer produceert. De peulvruchtenteelt is daardoor niet snel de basis voor een telersorganisatie. Momenteel zijn grote grondstoffen zoals tarwe en mais aantrekkelijker doordat de keten daarvan al staat. Voor peulvruchten moet de keten door goede onderlinge samenwerking met alle ketenspelers worden georganiseerd.

Stel dat een verwerkingsfabriek van peulvruchten zich niet wil vestigen in een bepaalde regio, omdat daar nog niet veel peulvruchten geteeld worden. Boeren in die regio gaan dan ook geen peulvruchten telen, omdat er geen afnemer is. Een onderlinge samenwerking en afstemming in de regio om de peulvruchtenproductie te ondersteunen is dan essentieel. Een jaarlijkse subsidie voor peulvruchttelers is dan niet voldoende, er moet langetermijnperspectief zijn voor alle spelers in de keten. Dan helpt het bijvoorbeeld als de verwerkingsfabriek al wordt gebouwd. De EU kan dit faciliteren.”

Ons voorstel is om de GLB-subsidies niet meer te koppelen aan hectaren maar aan duurzame resultaten

De coalitie stelt een alternatief systeem voor de ondersteuning van de landbouw voor, waaronder een agrifood-innovatiefonds. Is hier geld voor?

“Dat is een terecht punt. Het fonds kan uit een ander potje komen, zoals steun voor innovatie technologieën of de durfleningen die de Europese Investeringsbank (EIB) verstrekt aan innovatie en duurzame bedrijven. Agrifood-bedrijven komen hier nu nog niet voor in aanmerking, terwijl innovatieve technologie bij boeren kan bijdragen aan de concurrentiepositie van de EU.

Het budget gekoppeld aan het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) zal waarschijnlijk minder zijn dan voorheen, door andere prioriteiten zoals defensie. Toch kan de organisatie van de subsidies uit het GLB-budget duurzamer en eerlijker. Nu slokt de veehouderij nu 80% van het GLB-budget in Europa op, terwijl het maar 60% van de Europese eiwitconsumptie en minder dan 40% van de geconsumeerde calorieën levert. Dus het wordt knokken om het budget op dezelfde hoogte te houden. Bovendien kan de verdeling beter voor een goede eiwit diversificatie in Europa.

Ons voorstel is om de subsidies niet meer te koppelen aan hectaren maar aan duurzame resultaten. Ik ben minder bekend met de wetgeving en het wetenschappelijke onderzoek op dit vlak, maar er zijn parameters die duurzame landbouwresultaten inzichtelijk maken. Denk daarbij aan metingen voor bodemgesteldheid, GPS-data om de bodemkwaliteit te meten, en ga zo maar door. In ieder geval kan het telen van peulvruchten beter ondersteunt worden.”

Lees ook: Marktbelemmeringen bemoeilijken opschalen alternatieve eiwitstart-ups

Een voorstel is om de EU-handelsverdragen in lijn te brengen met eisen aan Europese boeren rondom eiwitzelfvoorzienendheid, duurzaamheid en dierenwelzijn. Waarom is dit belangrijk?

“In dat punt wilde we benadrukken dat we nu plantaardige eiwitten goedkoper importeren, terwijl buitenlandse telers methodes en middelen gebruiken die niet zijn toegestaan in Europa. Europa staat bijvoorbeeld geen GMO toe, terwijl de geïmporteerde soja en mais voor diervoeder genetisch gemodificeerd zijn. Dat ondermijnt een sterke Europese eiwitproductie. In het verbeteren van onze dierlijke, plantaardige en alternatieve eiwitproductie moet de juiste afstemming met handelsbeleid worden meegenomen. Anders ondermijnt Europa zijn eigen sector.”

Welk voorstel doet de coalitie om de beoordeling van de Europese voedselveiligheidsautoriteit Efsa te verbeteren, met name voor innovatieve en duurzame eiwitbronnen?

“We zien nu dat een Novel Food-procedure twee jaar hoort te duren, maar bij elke aanvraag voor aanvullende data stopt de klok. Na het aanleveren van de nieuwe data kan het nog zo een paar maanden duren voordat Efsa het dossier weer oppakt. De uiteindelijke looptijd is eerder drie tot vier jaar of zelfs langer, terwijl de procedure veel sneller en efficiënter verloopt in de Verenigde Staten en Singapore. Die innovatiekracht kan beter worden ondersteund door Efsa te versterken, zodat de autoriteit aanvragen sneller verwerkt zonder concessies te doen aan de veiligheid. Er is in de afgelopen tijd zeker vooruitgang geboekt, bijvoorbeeld doordat Efsa de ondersteuning voor Novel Food-aanvragen heeft verbeterd en verduidelijkt. Dan zijn die innovaties sneller beschikbaar voor de Europese consument.”

Lees ook: Novel Food wetgeving vernieuwd: Wat betekent dit?

Wat heeft een voedselproducent aan deze stellingname van de coalitie?

“De aangesloten voedselbedrijven willen aangeven dat zij paraat staan om hun steentje bij te dragen aan eiwitdiversificatie en een duurzaam Europees voedselsysteem. Uiteindelijk hebben veel grote industriebedrijven baat bij minder uitstoot in de primaire keten, zodat ze minder scope 3-emissies kunnen rapporteren. Europese ondersteuning van duurzame landbouw zorgt voor een snellere reductie van de uitstoot in de gehele landbouw. Als duurzame praktijken de norm worden in de primaire sector, creëert het een gelijk speelveld voor alle bedrijven."

Europees beleid kan een voedselsysteem ondersteunen dat zowel dierlijk, plantaardig als alternatieve eiwitten duurzaam produceert. Een coalitie van 87 Europese vertegenwoordigers vanuit de voedselketen, Ngo’s en politieke partijen wil Europese eiwitdiversificatie op de agenda krijgen.

De Europese Commissie ontwikkelt een nieuwe visie op voedsel en landbouw. Dat biedt kansen voor een aantal veranderingen in beleid op gebied van landbouwsubsidies, welke voedselinnovaties op de Europese markt komen en voor het handelsbeleid. Volgens de coalitie zou de Europese Commissie zich hierbij moeten richten op duurzame eiwitproductie van zowel dierlijke, plantaardige als alternatieve bronnen.

De coalitie speelt met de standpuntennota over eiwitdiversificatie in op het nieuwe ambtstermijn van Ursula von der Leyen als voorzitter van de Europese Commissie. In de vorige ambtstermijn van Von der Leyen is onder andere de Green Deal ontstaan. Nu het Europese parlement rechtser en conservatiever is sinds de laatste verkiezingen, is de Green Deal sterk uitgekleed.

Lees ook: Gezondheidszorg wil Europese eiwittransitie en gezonde voedselomgeving

De organisatie Sustainable Public Affairs coördineerde het opstellen van een gezamenlijke standpuntnota van deze Europese coalitie op duurzame en diverse eiwitproductie. Deze organisatie werkt er samen met het bedrijfsleven aan dat duurzame bedrijfsvoering de norm wordt voor bedrijven in de Europese Unie. Marin Vandamme van Sustainable Public Affairs presenteerde de standpuntnota op eiwitdiversificatie van de coalitie. Hiervoor werkte hij bij adviesbureau McKinsey, maar stopte om een van de eerste zogenoemde fellows te worden van de School voor Morele Ambitie. Deze stichting, opgericht door Rutger Bregman, ondersteunt mensen bij een carrièreswitch naar werk met een grotere positieve maatschappelijke impact.  

Onze insteek is niet dat dierlijke eiwit slecht is en plantaardig beter

De nota van de coalitie is ontstaan door de visie op landbouw en voedsel die de Europese Commissie ontwikkelt. Wat wil de coalitie bereiken?

Vandamme: “Onze coalitiepartners misten het belang en de ondersteuning van de eiwitdiversificatie in de strategische dialoog over de toekomst van de EU-landbouw. Deze dialoog werd in september afgerond en informeert de Europese Commissie bij het ontwikkelen van de visie. In het rapport naar aanleiding van de strategisch dialoog was de eiwitdiversificatie slechts één punt, verwaterd door dominante spelers in de voedselwaardeketen. Met deze standpuntnota willen we de eiwitdiversificatie prominenter op de politieke agenda krijgen.

De coalitie bestaat uit een brede vertegenwoordiging vanuit de voedselwaardeketen en maatschappelijke organisaties. Een aantal onverwachte politieke Europese partijen zoals de conservatieve EPP en de groenen hebben hun steun geuit aan eiwitdiversificatie. Zij woonden het evenement in het parlement bij waar de standpuntnota werd gepresenteerd. Het laat zien dat deze standpuntnota, die de nadruk legt op eiwitdiversificatie in plaats van eiwittransitie, een breed draagvlak kent.

Onze insteek is niet dat dierlijke eiwit slecht is en plantaardig beter. Wij stellen dat we samen moeten werken aan een breder palet aan duurzame eiwitbronnen die beschikbaar en betaalbaar zijn én waar de boer aan verdient.”

Lees ook: Lekker Lupine gaat met EU-project lupineteelt ontwikkelen

De inkomenszekerheid van de boeren komt meermaals naar voren. Is de nota bewust vooral vanuit de primaire sector gesteld?

“Ja, dat is als tegenwicht op de manier waarop boeren misbruikt en voorgesteld worden als de groep die geen baat heeft bij duurzame eiwitdiversificatie. Daarom hebben we veel mooie voorbeelden bijgevoegd, zoals een varkensboer die ook veldbonen teelt in Nordrhein-Westfalen. Deze boeren zien eiwit duurzaam produceren als de toekomstige manier van boeren. De verbetering van bodemgezondheid en biodiversiteit is voor hen een intrinsiek onderdeel van een duurzaam toekomstbestending gemengd bedrijf. Zij produceren zowel plantaardig als dierlijke eiwitten, zo duurzaam en diervriendelijk mogelijk. Het schept een ander beeld dan het eenzijdige beeld van boeren dat de boerenprotesten bij veel Europarlementariërs schiep.

Een ander standpuntnota, Plant-based Action Plan, heeft ook veel valide punten. Toch roept deze nota veel weerstand op bij het conservatieve deel van het parlement. De eiwittransitie neerzetten als een omschakeling naar vooral plantaardig voelt als een bedreiging van de toekomst van de vier miljoen werknemers in de veehouderij. De dierlijke sector is goed georganiseerd om de boeren die vooral veehouder zijn te vertegenwoordigen.

Daarbij is een belangrijk conservatief standpunt is dat zij consumenten niet willen beperken in de keuzevrijheid. Daarin benadrukken wij dat we juist een breder, rijker palet aan eiwitbronnen betaalbaar en beschikbaar willen maken. Zo willen we de keuze bij de consument leggen. En dat kan in het voordeel van boeren zijn. Ik heb het idee dat het bij veel parlementariërs de juiste snaar raakt, omdat het de waarde van duurzaam dierlijk eiwit hooghoudt.”

Begrijp ik goed dat het Europese beleid te veel wordt beïnvloed door grotere ketenpartijen?

“De uitdaging is voornamelijk dat sommige ketenpartijen door praktische redenen niet zo goed georganiseerd zijn. Neem peulvruchten, die zijn onderdeel van een bouwplan. Het is dus nooit het enige wat een boer produceert. De peulvruchtenteelt is daardoor niet snel de basis voor een telersorganisatie. Momenteel zijn grote grondstoffen zoals tarwe en mais aantrekkelijker doordat de keten daarvan al staat. Voor peulvruchten moet de keten door goede onderlinge samenwerking met alle ketenspelers worden georganiseerd.

Stel dat een verwerkingsfabriek van peulvruchten zich niet wil vestigen in een bepaalde regio, omdat daar nog niet veel peulvruchten geteeld worden. Boeren in die regio gaan dan ook geen peulvruchten telen, omdat er geen afnemer is. Een onderlinge samenwerking en afstemming in de regio om de peulvruchtenproductie te ondersteunen is dan essentieel. Een jaarlijkse subsidie voor peulvruchttelers is dan niet voldoende, er moet langetermijnperspectief zijn voor alle spelers in de keten. Dan helpt het bijvoorbeeld als de verwerkingsfabriek al wordt gebouwd. De EU kan dit faciliteren.”

Ons voorstel is om de GLB-subsidies niet meer te koppelen aan hectaren maar aan duurzame resultaten

De coalitie stelt een alternatief systeem voor de ondersteuning van de landbouw voor, waaronder een agrifood-innovatiefonds. Is hier geld voor?

“Dat is een terecht punt. Het fonds kan uit een ander potje komen, zoals steun voor innovatie technologieën of de durfleningen die de Europese Investeringsbank (EIB) verstrekt aan innovatie en duurzame bedrijven. Agrifood-bedrijven komen hier nu nog niet voor in aanmerking, terwijl innovatieve technologie bij boeren kan bijdragen aan de concurrentiepositie van de EU.

Het budget gekoppeld aan het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) zal waarschijnlijk minder zijn dan voorheen, door andere prioriteiten zoals defensie. Toch kan de organisatie van de subsidies uit het GLB-budget duurzamer en eerlijker. Nu slokt de veehouderij nu 80% van het GLB-budget in Europa op, terwijl het maar 60% van de Europese eiwitconsumptie en minder dan 40% van de geconsumeerde calorieën levert. Dus het wordt knokken om het budget op dezelfde hoogte te houden. Bovendien kan de verdeling beter voor een goede eiwit diversificatie in Europa.

Ons voorstel is om de subsidies niet meer te koppelen aan hectaren maar aan duurzame resultaten. Ik ben minder bekend met de wetgeving en het wetenschappelijke onderzoek op dit vlak, maar er zijn parameters die duurzame landbouwresultaten inzichtelijk maken. Denk daarbij aan metingen voor bodemgesteldheid, GPS-data om de bodemkwaliteit te meten, en ga zo maar door. In ieder geval kan het telen van peulvruchten beter ondersteunt worden.”

Lees ook: Marktbelemmeringen bemoeilijken opschalen alternatieve eiwitstart-ups

Een voorstel is om de EU-handelsverdragen in lijn te brengen met eisen aan Europese boeren rondom eiwitzelfvoorzienendheid, duurzaamheid en dierenwelzijn. Waarom is dit belangrijk?

“In dat punt wilde we benadrukken dat we nu plantaardige eiwitten goedkoper importeren, terwijl buitenlandse telers methodes en middelen gebruiken die niet zijn toegestaan in Europa. Europa staat bijvoorbeeld geen GMO toe, terwijl de geïmporteerde soja en mais voor diervoeder genetisch gemodificeerd zijn. Dat ondermijnt een sterke Europese eiwitproductie. In het verbeteren van onze dierlijke, plantaardige en alternatieve eiwitproductie moet de juiste afstemming met handelsbeleid worden meegenomen. Anders ondermijnt Europa zijn eigen sector.”

Welk voorstel doet de coalitie om de beoordeling van de Europese voedselveiligheidsautoriteit Efsa te verbeteren, met name voor innovatieve en duurzame eiwitbronnen?

“We zien nu dat een Novel Food-procedure twee jaar hoort te duren, maar bij elke aanvraag voor aanvullende data stopt de klok. Na het aanleveren van de nieuwe data kan het nog zo een paar maanden duren voordat Efsa het dossier weer oppakt. De uiteindelijke looptijd is eerder drie tot vier jaar of zelfs langer, terwijl de procedure veel sneller en efficiënter verloopt in de Verenigde Staten en Singapore. Die innovatiekracht kan beter worden ondersteund door Efsa te versterken, zodat de autoriteit aanvragen sneller verwerkt zonder concessies te doen aan de veiligheid. Er is in de afgelopen tijd zeker vooruitgang geboekt, bijvoorbeeld doordat Efsa de ondersteuning voor Novel Food-aanvragen heeft verbeterd en verduidelijkt. Dan zijn die innovaties sneller beschikbaar voor de Europese consument.”

Lees ook: Novel Food wetgeving vernieuwd: Wat betekent dit?

Wat heeft een voedselproducent aan deze stellingname van de coalitie?

“De aangesloten voedselbedrijven willen aangeven dat zij paraat staan om hun steentje bij te dragen aan eiwitdiversificatie en een duurzaam Europees voedselsysteem. Uiteindelijk hebben veel grote industriebedrijven baat bij minder uitstoot in de primaire keten, zodat ze minder scope 3-emissies kunnen rapporteren. Europese ondersteuning van duurzame landbouw zorgt voor een snellere reductie van de uitstoot in de gehele landbouw. Als duurzame praktijken de norm worden in de primaire sector, creëert het een gelijk speelveld voor alle bedrijven."