Combinatie van eiwitgewassen kan concurreren met dierlijk eiwit

Is het mogelijk om mensen te voorzien in hun complete voedingsbehoefte met grotendeels plantaardige voeding? Dat is wat wordt onderzocht binnen het project Optimens. De eerste voorzichtige conclusies kunnen getrokken worden: het is mogelijk om een volledig aminozurenprofiel te krijgen met plantaardige voedingsmiddelen.

Optimens is een onderdeel binnen het Fascinating-project, een alomvattend programma richting de toekomst van de landbouw in Groningen. In het project Optimens zoeken ze naar de optimale balans tussen een volwaardig voedingspatroon voor de mens en een duurzaam bouwplan op Groningse bodem. Het loopt nu ongeveer een jaar en het is een vervolg op een eerder project. Daarin is gekeken naar een duurzaam landbouwsysteem. Paul de Vos is Program Director bij Fascinating en zijn collega Renate Akkerman is projectleider van Optimens. Samen vertellen ze over de eerste bevindingen.

De uitdaging voor een volwaardig dieet zit in de mineralen, zoals ijzer en calcium

Fascinating-serie

In Groningen wordt gewerkt aan de landbouw van de toekomst voor Nederland en de rest van Europa: een circulair systeem dat duurzaamheid, biodiversiteit, gezonde voeding en een verdienmodel voor de boeren met elkaar in balans brengt. De teelt, verwerking en verwaarding van plantaardige eiwitten speelt hierbij een belangrijke rol. In deze serie artikelen besteden we aandacht aan verschillende projecten die binnen dit Fascinating-programma worden uitgevoerd.

Lees alle artikelen in deze serie via onze pagina Grondstoffen

Wat is duurzame landbouw volgens Fascinating?

Paul de Vos: “Binnen Fascinating zijn duurzaamheid en bodemgezondheid het uitgangspunt. Een hoge bodemkwaliteit bepaalt wat er in de plant zit. Een gezondere bodem kan leiden tot meer nutriënten in de gewassen. Daarnaast moet het ook economisch rendabel zijn en worden er minder gewasbeschermers gebruikt. Dit wordt allemaal onderzocht in één van de werkpakketten binnen Fascinating waarop Optimens nu voortborduurt. In dat project hebben we vastgesteld welke gewassen verbouwd kunnen worden in Groningen en welke mengteelten een positief effect hebben. In Optimens bouwen we daarop verder en kijken we wat er in die planten zit en of het nutriëntengehalte hoger is door onder andere mengteelt of andere duurzame strategieën.”

Optimens gaat om het vinden van de ideale balans tussen gezondheid en bodemgezondheid. Is het mogelijk om een grotendeels volwaardig plantaardig dieet te creëren met gewassen uit Groningen?

Renate Akkerman: “Voor een groot gedeelte wel. Door verschillende gewassen met elkaar te combineren, is het mogelijk om een compleet aminozurenprofiel samen te stellen. Er zijn negen essentiële aminozuren die niet aangemaakt kunnen worden door het lichaam en die we dus uit onze voeding moeten halen. In dierlijke eiwitten zitten al deze aminozuren, maar bij plantaardige eiwitten is dit niet zo. Veldbooneiwit bevat alle essentiële aminozuren, maar bevat minder methionine. Pompoenzaad bevat dat dan wel weer. Door verschillende plantaardige eiwitbronnen te combineren kun je een compleet aminozurenprofiel krijgen. De uitdaging voor een volwaardig dieet zit in de mineralen, zoals ijzer en calcium.”

Wordt het mengen van eiwitrijke gewassen op dit moment al gedaan door voedingsfabrikanten?

De Vos: “Heel beperkt. Het is ook een uitdaging, omdat er weinig kennis is over de nutriënten in plantaardige eiwitgewassen. In Optimens hebben we al aangetoond dat het kan: een product met een compleet aminozurenprofiel op basis van gewassen die in Groningen geteeld worden, economisch rendabel zijn en ook nog lekker. We ontwikkelden de ‘Eiwitbal’, een gezondere variant op de bitterbal met daarin aardappel, veldbonen en pompoenpitten. We hebben alle vakjes afgevinkt die we van tevoren hadden vastgesteld en het is vooral een lekkere bal geworden die qua smaak niet lijkt op vlees maar wel heel lekker is. Het is een op zichzelf staand product en het toont aan dat er een businesscase zit in het verkopen van lokaal geteelde eiwitgewassen. De Eiwitbal is verkrijgbaar in de retail, dus het ontstijgt ook dit project.”

Het is dus al mogelijk. Wat is de volgende stap in het onderzoek?

Akkerman: “We brengen nu het nutriëntengehalte van allerlei eiwitrijke gewassen in kaart: lupine, veldbonen, erwten en aardappelen. Hoewel een aardappel maar voor ongeveer 3% uit eiwit bestaat nemen we die toch mee, omdat het om grote massa’s gaat. Een database met alle nutritionele waardes zorgt ervoor dat we makkelijker kunnen zien hoe het ene eiwitgewas een ander kan aanvullen. Dat willen we in de toekomst ook vergelijken met voedingswaarde van gewassen die op duurzame wijze geteeld zijn. Dan kunnen we hard maken dat betere bodemgezondheid leidt tot gezondere producten. We weten dat de nutritionele waardes sinds de jaren 80 zijn teruggelopen doordat gewassen sneller moesten groeien. We verwachten bijvoorbeeld dat mineralen beter opgenomen worden door planten die minder bespoten zijn, omdat er dan meer schimmels en bacteriën rondom de wortels van de plant zitten. Dat willen we bevestigen.”

Aminozuren in plantaardige eiwitten

Eiwitten bestaan onder anderen uit aminozuren, die zijn belangrijk voor goede spier- en botopbouw. In de natuur zijn ongeveer 500 verschillende aminozuren vastgesteld. 20 daarvan komen voor in het menselijke eiwitten. 9 daarvan kunnen niet aangemaakt worden door het menselijk lichaam: essentiële aminozuren: lysine, tryptofaan, fenylalanine, leucine, isoleucine, threonine, methionine, histidine en valine. Die eiwitten zijn volop aanwezig in dierlijke eiwitbronnen, maar niet altijd in plantaardige eiwitbronnen. Het is daarom een van de aandachtspunten van een plantaardig dieet. Soja-eiwit bevat genoeg essentiële aminozuren en is daarmee een ‘compleet eiwit’, maar andere eiwitgewassen niet.

Is het mogelijk om mensen te voorzien in hun complete voedingsbehoefte met grotendeels plantaardige voeding? Dat is wat wordt onderzocht binnen het project Optimens. De eerste voorzichtige conclusies kunnen getrokken worden: het is mogelijk om een volledig aminozurenprofiel te krijgen met plantaardige voedingsmiddelen.

Optimens is een onderdeel binnen het Fascinating-project, een alomvattend programma richting de toekomst van de landbouw in Groningen. In het project Optimens zoeken ze naar de optimale balans tussen een volwaardig voedingspatroon voor de mens en een duurzaam bouwplan op Groningse bodem. Het loopt nu ongeveer een jaar en het is een vervolg op een eerder project. Daarin is gekeken naar een duurzaam landbouwsysteem. Paul de Vos is Program Director bij Fascinating en zijn collega Renate Akkerman is projectleider van Optimens. Samen vertellen ze over de eerste bevindingen.

De uitdaging voor een volwaardig dieet zit in de mineralen, zoals ijzer en calcium

Fascinating-serie

In Groningen wordt gewerkt aan de landbouw van de toekomst voor Nederland en de rest van Europa: een circulair systeem dat duurzaamheid, biodiversiteit, gezonde voeding en een verdienmodel voor de boeren met elkaar in balans brengt. De teelt, verwerking en verwaarding van plantaardige eiwitten speelt hierbij een belangrijke rol. In deze serie artikelen besteden we aandacht aan verschillende projecten die binnen dit Fascinating-programma worden uitgevoerd.

Lees alle artikelen in deze serie via onze pagina Grondstoffen

Wat is duurzame landbouw volgens Fascinating?

Paul de Vos: “Binnen Fascinating zijn duurzaamheid en bodemgezondheid het uitgangspunt. Een hoge bodemkwaliteit bepaalt wat er in de plant zit. Een gezondere bodem kan leiden tot meer nutriënten in de gewassen. Daarnaast moet het ook economisch rendabel zijn en worden er minder gewasbeschermers gebruikt. Dit wordt allemaal onderzocht in één van de werkpakketten binnen Fascinating waarop Optimens nu voortborduurt. In dat project hebben we vastgesteld welke gewassen verbouwd kunnen worden in Groningen en welke mengteelten een positief effect hebben. In Optimens bouwen we daarop verder en kijken we wat er in die planten zit en of het nutriëntengehalte hoger is door onder andere mengteelt of andere duurzame strategieën.”

Optimens gaat om het vinden van de ideale balans tussen gezondheid en bodemgezondheid. Is het mogelijk om een grotendeels volwaardig plantaardig dieet te creëren met gewassen uit Groningen?

Renate Akkerman: “Voor een groot gedeelte wel. Door verschillende gewassen met elkaar te combineren, is het mogelijk om een compleet aminozurenprofiel samen te stellen. Er zijn negen essentiële aminozuren die niet aangemaakt kunnen worden door het lichaam en die we dus uit onze voeding moeten halen. In dierlijke eiwitten zitten al deze aminozuren, maar bij plantaardige eiwitten is dit niet zo. Veldbooneiwit bevat alle essentiële aminozuren, maar bevat minder methionine. Pompoenzaad bevat dat dan wel weer. Door verschillende plantaardige eiwitbronnen te combineren kun je een compleet aminozurenprofiel krijgen. De uitdaging voor een volwaardig dieet zit in de mineralen, zoals ijzer en calcium.”

Wordt het mengen van eiwitrijke gewassen op dit moment al gedaan door voedingsfabrikanten?

De Vos: “Heel beperkt. Het is ook een uitdaging, omdat er weinig kennis is over de nutriënten in plantaardige eiwitgewassen. In Optimens hebben we al aangetoond dat het kan: een product met een compleet aminozurenprofiel op basis van gewassen die in Groningen geteeld worden, economisch rendabel zijn en ook nog lekker. We ontwikkelden de ‘Eiwitbal’, een gezondere variant op de bitterbal met daarin aardappel, veldbonen en pompoenpitten. We hebben alle vakjes afgevinkt die we van tevoren hadden vastgesteld en het is vooral een lekkere bal geworden die qua smaak niet lijkt op vlees maar wel heel lekker is. Het is een op zichzelf staand product en het toont aan dat er een businesscase zit in het verkopen van lokaal geteelde eiwitgewassen. De Eiwitbal is verkrijgbaar in de retail, dus het ontstijgt ook dit project.”

Het is dus al mogelijk. Wat is de volgende stap in het onderzoek?

Akkerman: “We brengen nu het nutriëntengehalte van allerlei eiwitrijke gewassen in kaart: lupine, veldbonen, erwten en aardappelen. Hoewel een aardappel maar voor ongeveer 3% uit eiwit bestaat nemen we die toch mee, omdat het om grote massa’s gaat. Een database met alle nutritionele waardes zorgt ervoor dat we makkelijker kunnen zien hoe het ene eiwitgewas een ander kan aanvullen. Dat willen we in de toekomst ook vergelijken met voedingswaarde van gewassen die op duurzame wijze geteeld zijn. Dan kunnen we hard maken dat betere bodemgezondheid leidt tot gezondere producten. We weten dat de nutritionele waardes sinds de jaren 80 zijn teruggelopen doordat gewassen sneller moesten groeien. We verwachten bijvoorbeeld dat mineralen beter opgenomen worden door planten die minder bespoten zijn, omdat er dan meer schimmels en bacteriën rondom de wortels van de plant zitten. Dat willen we bevestigen.”

Aminozuren in plantaardige eiwitten

Eiwitten bestaan onder anderen uit aminozuren, die zijn belangrijk voor goede spier- en botopbouw. In de natuur zijn ongeveer 500 verschillende aminozuren vastgesteld. 20 daarvan komen voor in het menselijke eiwitten. 9 daarvan kunnen niet aangemaakt worden door het menselijk lichaam: essentiële aminozuren: lysine, tryptofaan, fenylalanine, leucine, isoleucine, threonine, methionine, histidine en valine. Die eiwitten zijn volop aanwezig in dierlijke eiwitbronnen, maar niet altijd in plantaardige eiwitbronnen. Het is daarom een van de aandachtspunten van een plantaardig dieet. Soja-eiwit bevat genoeg essentiële aminozuren en is daarmee een ‘compleet eiwit’, maar andere eiwitgewassen niet.