Duurzame teelt van edamame in de Flevopolder

Tien ondernemende Flevolandse boeren begonnen in 2018 Dutch Edamame, een initiatief voor de ontwikkeling van de teelt van jonge sojabonen op Nederlandse bodem. De vraag naar edamame groeit door de populariteit van gerechten uit de wereldkeuken, zoals poké bowls. Hoewel de Nederlandse edamame duurder is dan de geïmporteerde sojaboontjes uit Azië, is de teelt duurzamer. En daar is vraag naar, want Jumbo Supermarkten gaat de Nederlandse edamame verkopen in de winkels in Nederland en België.

Na jaren van afname eten Nederlanders nu meer peulvruchten en dan vooral ‘moderne peulvruchten’, zoals jonge sojaboontjes. Edamame is soja die vroeg wordt geoogst, als de boontjes nog groen zijn. De edamameboontjes die supermarkten verkopen, worden vooral geïmporteerd. Maar de edamameteelt in Azië en Zuid-Amerika veroorzaakt lokaal ontbossing en verbruikt veel pesticiden. Dutch Edamame wil duurzame teelt van de jonge sojabonen op Nederlandse bodem ontwikkelen. De ontwikkeling van een ras geschikt voor de Nederlandse omstandigheden nam vijf jaar in beslag. Vijf oogsten later zijn er van die tien telers nog drie over.

Jumbo eerste grote afnemer van Nederlandse edamame

De telers zochten samen met de dochteronderneming van Green Organics, Dutch Soy, naar mogelijke afzetkanalen. De eerste oogsten gingen vooral naar horeca en foodservice. Met steun van Plant Protein Forward is nu een eerste grote afnemer gevonden: supermarktketen Jumbo. De retailer biedt nog geen edamameboontjes aan en ziet kans voor een breder aanbod in diepvriespeulvruchten in samenwerking met de lokale boeren.

Gestimuleerd door Plant Protein Forward

Plant Protein Forward is een initiatief van Foodvalley, het Interprovinciaal Eiwitoverleg en Rabobank, om de Nederlandse afzetmarkt voor eiwitrijke gewassen van eigen bodem te vergroten. Dit ketenpartnerschap tussen Dutch Edamame en supermarktketen Jumbo is hun eerste succes. Plant Protein Forward leverde ‘ketenversterker’ Wouter Staal, een adviseur die de brug slaat tussen telers en grote afnemers. “Mijn ervaring met food retail en de verduurzaming van bedrijfsketens vulde de kennis van telers naadloos aan. Zo lukte het ons om de meerwaarde van de Nederlandse edamameboon tastbaar te maken voor Jumbo.”

Lokale teelt heeft toegevoegde waarde

De lokale teelt biedt Jumbo voordelen op het gebied van duurzaamheid en maatschappelijk ondernemen. De teelt in Nederland is wel duurzamer, maar ook duurder. “Wij willen Nederlandse telers steunen”, zegt Ton van den Hoek, inkoper AGF bij Jumbo. “Ook onze inkoop via inkooporganisatie Everest Fresh richt zich op lokale teelt. Dat geeft ons voordelen, zoals teelt volgens de richtlijnen van het duurzaamheidskeurmerk On the Way to PlanetProof. Bij dat keurmerk is ook transparantie over een duurzaamheidsvergoeding voor boeren en telers.”

De toegevoegde waarde is eerlijk verdeeld over de ketenpartners door een open discussie over kosten en vraagprijs. “Nu Jumbo afneemt, geeft dat telers vertrouwen en perspectief”, zegt Jan Groen van Green Organics, waar Dutch Soy onder valt. “Op basis van goede afzet kan een teler investeren in de technologie en de teelt.” Dutch Soy optimaliseert de logistieke processen.

Eerste oogst voor Jumbo van Harry’s Farm

Groen benadrukt het belang van een gezonde keten waarin alle partners profiteren. “Dat geeft meer zekerheid dan subsidies voor het telen van dit stikstofbindend gewas voor biodiversiteit. Dat is killing voor de langetermijnteelt en niet de juiste insteek.” Dit gewas vereist de investering van meerdere seizoen om de teelt in de vingers te krijgen.

De eerste oogst voor Jumbo vindt plaats op Harry’s Farm in Swifterbant, het akkerbouwbedrijf van Harry Schreuder. Sinds het begin van Dutch Edamame is hij vaandeldrager van het initiatief. Als enige overgebleven gangbare teler zat hij aan tafel bij Jumbo voor de prijsafspraken. “Dat is wel wennen, zo met de billen bloot over de kosten. Maar uiteindelijk gaat het om een eerlijke prijs voor de consument en een eerlijke prijs voor de boer.” De prijs van de 400 gram verpakking edamameboontjes bij Jumbo, vanaf het eerste kwartaal 2025 daar te krijgen, is nog niet bekend. “Er komt veel kijken bij het vaststellen van de verkoopprijs”, zegt Van den Hoek.

Lees verder onder de foto

Passend sojaras voor Nederlandse bodem

Sinds 2018 teelt Schreuder als een van de telers van Dutch Edamame de jonge soja. In samenwerking met provincie Flevoland zijn de teelt en de keten geoptimaliseerd. “Ik teel nu het BeFine-ras, ontwikkeld door Storm Seeds. In 2022 was het zaad niet voldoende beschikbaar. Een andere teler heeft het toen wel gezaaid en het was een uitstekend sojajaar.” Dit soort leveringsproblemen laten zien hoezeer edamame telen pionieren is. Het is niet altijd makkelijk de teelt passend te maken voor het bouwplan. Door de jaren heen zijn andere telers daardoor afgehaakt.

Na jaren telen blijkt vooral de samenwerking van de sojaplant voor zijn stikstofvoorziening met de rhizobiumbacterie cruciaal. De samenwerking met rhizobium zorgt dat de edamameboontjes voldoende stikstof krijgen om te groeien. Voor het zaaien wordt het zaaigoed met de bacterie behandeld. De bacterie heeft tijdens de groei van de plant voldoende zuurstof nodig om de stikstof in de bodem om te zetten naar nitraat voor plant.

De juiste voorvrucht en grondbewerking kunnen de bodem luchtiger maken. Aan het aantal stikstofknolletjes op de wortels rond de bloei leest de teler af of de rhizobiumbacterie goed gedijt. Als een wortel minder dan tien knobbeltjes heeft, kan stikstofbemesting helpen, 25 tot 50 kilo stikstof per hectare.

Edamame oogsten met doperwtenoogstmachines

De juiste machine voor de oogst van Nederlandse edamame blijkt een aangepaste FMC979 AT, veel gebruikt bij de oogst van doperwten. Groen: “Eerst probeerden we moderne machines waarmee soja is geoogst, maar daarmee lukte het niet goed. De FMC kan bij doperwten de peul goed scheiden van de plant en dat werkt, met wat aanpassingen, net zo goed bij edamame.” De juiste oogstmethode scheelt aanzienlijk in oogstverlies. Nu wordt rond 80% van de planten geoogst. Het gebruik van reguliere machines beperkt de kosten, omdat er geen investering nodig is in nieuwe technologie.

Keten en verwerking optimaliseren

Met zowel de logistiek naar als de verwerking in de fabriek is geëxperimenteerd. Eerst werd de edamame vervoerd in ijswater om kwaliteitsverlies te voorkomen. Uiteindelijk was vervoer in onderladers en in kleine hoeveelheden net zo goed voor de edamame en een stuk goedkoper. De uitdaging bij de verwerker is dat edamame in relatief kleine volumes wordt aangeleverd. Daarbij is soja een allergeen, waardoor lijnen na de verwerking van edamame grondig moeten worden gereinigd. Niettemin heeft de verwerker door de jaren heen stappen kunnen maken met het proces van schonen, wassen, blancheren, invriezen en grootverpakken.

De uitdaging is op het juiste moment oogsten en het daarna direct verwerken. Of de edamame al voldoende gerijpt is, kan alleen worden vastgesteld aan de hand van voortdurend in de gaten houden van het weer en het gewas. De boontjes moeten de juiste zachtheid/hardheid en groene kleur hebben. Eenmaal geoogst moeten ze direct naar de verwerker. De ketensamenwerking verloopt soepeler als er al voorschoning plaatsvindt op het veld. Opschaling van de volumes helpt de verwerker ook, zodat de lijn niet stilgezet en naderhand moet worden gereinigd voor relatief kleine hoeveelheden.

Edamame voor biodiversiteit en bodemvruchtbaarheid

De oogstperiode van edamame maakt dat de teelt goed past bij Schreuders bedrijf. Dit jaar zaaide hij de soja in op 13 juni. Op 28 september is de edamame geoogst. “Net vijf dagen later dan vorig jaar, dus dat valt mee. De zon kwam wat laat, maar in augustus was het warm genoeg. Het past goed in mijn bouwplan.”

De sojaplant gedijt goed op schrale grond en biedt voordelen voor de teelt van andere gewassen op Schreuders land. “Als vlinderbloemig gewas maakt edamame mijn bouwplan duurzamer. “Hiermee vergroot ik de biodiversiteit. Daarnaast bindt het gewas stikstof en dat is goed voor de bodemvruchtbaarheid. Dankzij edamame heb ik minder kunstmest nodig, ook voor andere gewassen die ik later op hetzelfde perceel teel, zoals aardappelen, uien, tarwe, suikerbiet en peterselie.”

Meer edamametelers nodig

De totale jaarlijkse marktvraag voor edamameboontjes is rond 2.000 ton en daarvoor zijn 100 telers nodig. Een teler heeft gemiddeld 5 hectare aan edamame. De opbrengst per hectare is ongeveer de 3 tot 4 ton jonge sojaboontjes. Volgens Foodvalley hebben al tientallen telers ervaring opgedaan met de teelt. De afname door Jumbo en een georganiseerde keten bieden de jongesojaboontelers meer financiële zekerheid en perspectief.

Tien ondernemende Flevolandse boeren begonnen in 2018 Dutch Edamame, een initiatief voor de ontwikkeling van de teelt van jonge sojabonen op Nederlandse bodem. De vraag naar edamame groeit door de populariteit van gerechten uit de wereldkeuken, zoals poké bowls. Hoewel de Nederlandse edamame duurder is dan de geïmporteerde sojaboontjes uit Azië, is de teelt duurzamer. En daar is vraag naar, want Jumbo Supermarkten gaat de Nederlandse edamame verkopen in de winkels in Nederland en België.

Na jaren van afname eten Nederlanders nu meer peulvruchten en dan vooral ‘moderne peulvruchten’, zoals jonge sojaboontjes. Edamame is soja die vroeg wordt geoogst, als de boontjes nog groen zijn. De edamameboontjes die supermarkten verkopen, worden vooral geïmporteerd. Maar de edamameteelt in Azië en Zuid-Amerika veroorzaakt lokaal ontbossing en verbruikt veel pesticiden. Dutch Edamame wil duurzame teelt van de jonge sojabonen op Nederlandse bodem ontwikkelen. De ontwikkeling van een ras geschikt voor de Nederlandse omstandigheden nam vijf jaar in beslag. Vijf oogsten later zijn er van die tien telers nog drie over.

Jumbo eerste grote afnemer van Nederlandse edamame

De telers zochten samen met de dochteronderneming van Green Organics, Dutch Soy, naar mogelijke afzetkanalen. De eerste oogsten gingen vooral naar horeca en foodservice. Met steun van Plant Protein Forward is nu een eerste grote afnemer gevonden: supermarktketen Jumbo. De retailer biedt nog geen edamameboontjes aan en ziet kans voor een breder aanbod in diepvriespeulvruchten in samenwerking met de lokale boeren.

Gestimuleerd door Plant Protein Forward

Plant Protein Forward is een initiatief van Foodvalley, het Interprovinciaal Eiwitoverleg en Rabobank, om de Nederlandse afzetmarkt voor eiwitrijke gewassen van eigen bodem te vergroten. Dit ketenpartnerschap tussen Dutch Edamame en supermarktketen Jumbo is hun eerste succes. Plant Protein Forward leverde ‘ketenversterker’ Wouter Staal, een adviseur die de brug slaat tussen telers en grote afnemers. “Mijn ervaring met food retail en de verduurzaming van bedrijfsketens vulde de kennis van telers naadloos aan. Zo lukte het ons om de meerwaarde van de Nederlandse edamameboon tastbaar te maken voor Jumbo.”

Lokale teelt heeft toegevoegde waarde

De lokale teelt biedt Jumbo voordelen op het gebied van duurzaamheid en maatschappelijk ondernemen. De teelt in Nederland is wel duurzamer, maar ook duurder. “Wij willen Nederlandse telers steunen”, zegt Ton van den Hoek, inkoper AGF bij Jumbo. “Ook onze inkoop via inkooporganisatie Everest Fresh richt zich op lokale teelt. Dat geeft ons voordelen, zoals teelt volgens de richtlijnen van het duurzaamheidskeurmerk On the Way to PlanetProof. Bij dat keurmerk is ook transparantie over een duurzaamheidsvergoeding voor boeren en telers.”

De toegevoegde waarde is eerlijk verdeeld over de ketenpartners door een open discussie over kosten en vraagprijs. “Nu Jumbo afneemt, geeft dat telers vertrouwen en perspectief”, zegt Jan Groen van Green Organics, waar Dutch Soy onder valt. “Op basis van goede afzet kan een teler investeren in de technologie en de teelt.” Dutch Soy optimaliseert de logistieke processen.

Eerste oogst voor Jumbo van Harry’s Farm

Groen benadrukt het belang van een gezonde keten waarin alle partners profiteren. “Dat geeft meer zekerheid dan subsidies voor het telen van dit stikstofbindend gewas voor biodiversiteit. Dat is killing voor de langetermijnteelt en niet de juiste insteek.” Dit gewas vereist de investering van meerdere seizoen om de teelt in de vingers te krijgen.

De eerste oogst voor Jumbo vindt plaats op Harry’s Farm in Swifterbant, het akkerbouwbedrijf van Harry Schreuder. Sinds het begin van Dutch Edamame is hij vaandeldrager van het initiatief. Als enige overgebleven gangbare teler zat hij aan tafel bij Jumbo voor de prijsafspraken. “Dat is wel wennen, zo met de billen bloot over de kosten. Maar uiteindelijk gaat het om een eerlijke prijs voor de consument en een eerlijke prijs voor de boer.” De prijs van de 400 gram verpakking edamameboontjes bij Jumbo, vanaf het eerste kwartaal 2025 daar te krijgen, is nog niet bekend. “Er komt veel kijken bij het vaststellen van de verkoopprijs”, zegt Van den Hoek.

Lees verder onder de foto

Passend sojaras voor Nederlandse bodem

Sinds 2018 teelt Schreuder als een van de telers van Dutch Edamame de jonge soja. In samenwerking met provincie Flevoland zijn de teelt en de keten geoptimaliseerd. “Ik teel nu het BeFine-ras, ontwikkeld door Storm Seeds. In 2022 was het zaad niet voldoende beschikbaar. Een andere teler heeft het toen wel gezaaid en het was een uitstekend sojajaar.” Dit soort leveringsproblemen laten zien hoezeer edamame telen pionieren is. Het is niet altijd makkelijk de teelt passend te maken voor het bouwplan. Door de jaren heen zijn andere telers daardoor afgehaakt.

Na jaren telen blijkt vooral de samenwerking van de sojaplant voor zijn stikstofvoorziening met de rhizobiumbacterie cruciaal. De samenwerking met rhizobium zorgt dat de edamameboontjes voldoende stikstof krijgen om te groeien. Voor het zaaien wordt het zaaigoed met de bacterie behandeld. De bacterie heeft tijdens de groei van de plant voldoende zuurstof nodig om de stikstof in de bodem om te zetten naar nitraat voor plant.

De juiste voorvrucht en grondbewerking kunnen de bodem luchtiger maken. Aan het aantal stikstofknolletjes op de wortels rond de bloei leest de teler af of de rhizobiumbacterie goed gedijt. Als een wortel minder dan tien knobbeltjes heeft, kan stikstofbemesting helpen, 25 tot 50 kilo stikstof per hectare.

Edamame oogsten met doperwtenoogstmachines

De juiste machine voor de oogst van Nederlandse edamame blijkt een aangepaste FMC979 AT, veel gebruikt bij de oogst van doperwten. Groen: “Eerst probeerden we moderne machines waarmee soja is geoogst, maar daarmee lukte het niet goed. De FMC kan bij doperwten de peul goed scheiden van de plant en dat werkt, met wat aanpassingen, net zo goed bij edamame.” De juiste oogstmethode scheelt aanzienlijk in oogstverlies. Nu wordt rond 80% van de planten geoogst. Het gebruik van reguliere machines beperkt de kosten, omdat er geen investering nodig is in nieuwe technologie.

Keten en verwerking optimaliseren

Met zowel de logistiek naar als de verwerking in de fabriek is geëxperimenteerd. Eerst werd de edamame vervoerd in ijswater om kwaliteitsverlies te voorkomen. Uiteindelijk was vervoer in onderladers en in kleine hoeveelheden net zo goed voor de edamame en een stuk goedkoper. De uitdaging bij de verwerker is dat edamame in relatief kleine volumes wordt aangeleverd. Daarbij is soja een allergeen, waardoor lijnen na de verwerking van edamame grondig moeten worden gereinigd. Niettemin heeft de verwerker door de jaren heen stappen kunnen maken met het proces van schonen, wassen, blancheren, invriezen en grootverpakken.

De uitdaging is op het juiste moment oogsten en het daarna direct verwerken. Of de edamame al voldoende gerijpt is, kan alleen worden vastgesteld aan de hand van voortdurend in de gaten houden van het weer en het gewas. De boontjes moeten de juiste zachtheid/hardheid en groene kleur hebben. Eenmaal geoogst moeten ze direct naar de verwerker. De ketensamenwerking verloopt soepeler als er al voorschoning plaatsvindt op het veld. Opschaling van de volumes helpt de verwerker ook, zodat de lijn niet stilgezet en naderhand moet worden gereinigd voor relatief kleine hoeveelheden.

Edamame voor biodiversiteit en bodemvruchtbaarheid

De oogstperiode van edamame maakt dat de teelt goed past bij Schreuders bedrijf. Dit jaar zaaide hij de soja in op 13 juni. Op 28 september is de edamame geoogst. “Net vijf dagen later dan vorig jaar, dus dat valt mee. De zon kwam wat laat, maar in augustus was het warm genoeg. Het past goed in mijn bouwplan.”

De sojaplant gedijt goed op schrale grond en biedt voordelen voor de teelt van andere gewassen op Schreuders land. “Als vlinderbloemig gewas maakt edamame mijn bouwplan duurzamer. “Hiermee vergroot ik de biodiversiteit. Daarnaast bindt het gewas stikstof en dat is goed voor de bodemvruchtbaarheid. Dankzij edamame heb ik minder kunstmest nodig, ook voor andere gewassen die ik later op hetzelfde perceel teel, zoals aardappelen, uien, tarwe, suikerbiet en peterselie.”

Meer edamametelers nodig

De totale jaarlijkse marktvraag voor edamameboontjes is rond 2.000 ton en daarvoor zijn 100 telers nodig. Een teler heeft gemiddeld 5 hectare aan edamame. De opbrengst per hectare is ongeveer de 3 tot 4 ton jonge sojaboontjes. Volgens Foodvalley hebben al tientallen telers ervaring opgedaan met de teelt. De afname door Jumbo en een georganiseerde keten bieden de jongesojaboontelers meer financiële zekerheid en perspectief.