Dit zijn de uitdagingen voor peulvruchten van Nederlandse bodem

Nederlandse peulvruchten zijn steeds belangrijker, want de Europese Unie wil meer zelfvoorzienend zijn in eiwitgewassen. Maar tot nu toe is de teelt, het opzetten van een korte keten en afzet van peulvruchten van eigen bodem nog vooral een wens in plaats van werkelijkheid. Waar zitten de uitdagingen?

Het is de wens van de EU dat de lidstaten meer zelfvoorzienend worden in de eiwitbehoefte. Nederland heeft hiervoor de Nationale Eiwitstrategie in het leven geroepen met als doel meer eiwitten van eigen bodem. Hoewel Nederlandse akkerbouwers best willen, is het opzetten van een lokale keten voor peulvruchten niet gemakkelijk.

De eiwitgewassen komen al enkele decennia uit andere delen van de wereld waar de kosten voor teelt en verwerking lager liggen. Consumenten eten tegenwoordig negen keer minder peulvruchten dan in 1950. De grootste afzetmarkt voor peulvruchten is diervoeder en aan die afzet verdient een teler niet veel. Wat zijn de grootste uitdagingen in het vermarkten van Nederlandse peulvruchten?

Teelt peulvruchten ontwikkelen

De Nederlandse peulvruchtenketen begint bij de teelt. Boeren moeten ervoor kiezen om peulvruchten in te zaaien en vervolgens te verkopen aan verwerkende partijen. Hierbij lopen ze tegen een aantal uitdagingen aan:

• Het peulvruchtenareaal is gedaald van 35.000 hectare in de 1950 naar een krappe 7000 hectare in 2024. Deze daling heeft zijn effect op de kennis onder telers over de teelt van peulvruchten. Maar weinig telers hebben ervaring en kennis opgedaan met teelt in de afgelopen decennia.
• Exotische peulvruchten telen, zoals edamame, rode kidneybonen en kikkererwten, komt met extra risico’s.
• Beschikbaar zaaigoed is niet altijd geschikt voor Nederlands klimaat.
• Het zaaien en oogsten in ons wisselvallige klimaat is lastig. Voor zaaien is droger lenteweer nodig. Dit seizoen kwam dat pas laat op gang. Dat heeft gevolgen voor de oogsttijd en doordat die later is, neemt de kans op nachtvorst toe.
• Door relatief weinig ervaring met de teelt fluctueert de opbrengst nog sterk per seizoen.
• Veel peulvruchtteelten zijn nu kleinschalig en daardoor weinig kapitaalkrachtig. Dit beperkt investeringen in veredeling voor een boon met een minder bittere smaak of geschikt voor het Nederlandse klimaat.
• Weinig boeren hebben kennis en ervaring met het telen van eiwitgewassen, waardoor ze de teelt minder snel optimaliseren voor een betere opbrengst.

Lees ook: BO Akkerbouw over eiwittransitie: 'Grote uitdaging om bonenteelt stabiel te maken'

Ketenpartners vinden

Tussen telers en de afzetmarkt zitten verwerkers, die het product geschikt maken voor consumptie. Zij doen het schonen, wassen, blancheren, invriezen en grootverpakken van de peulvruchten of verwerken de peulvruchten tot eiwitpoeder of diervoeder. Deze ketenpartners moeten investeren om het proces van verwerking van een peulvrucht te optimaliseren. Deze uitdagingen liggen er voor verwerkers: 

• De kleinschaligheid maakt het opzetten van een keten lastig, omdat veel verwerkers zijn ingesteld op het efficiënt verwerken van veel grotere volumes. De kleine ladingen peulvruchten waarvan de verwerking nog niet is geoptimaliseerd, verstoort de processen en kost veel tijd.
• Peulvruchten zoals veldbonen ondervinden concurrentie van Duitse veldbonen. De Nederlandse veldboon heeft ontwikkeling nodig voor extra toegevoegde waarde om die concurrentie aan te gaan.
• Enkele telers van peulvruchten maken hun eigen eindproducten van hun peulvruchten. Hun bereik is minimaal vergeleken met afzet via een grote supermarktketen. Binnen de Bean Deal is Plant Protein Forward opgezet, een initiatief die met ketenversterkers telers helpen met het opzetten van een korte keten. Dit jaar oogsten zij een eerste succes met Jumbo supermarkten die diepvries-edamame van Nederlandse bodem opneemt in het assortiment. 

Afzetmarkt vinden

De afzetmarkt voor peulvruchten is nu nog niet groot, maar groeit langzaam. Waar Nederlanders zo’n tachtig jaar geleden regelmatig peulvruchten aten, is dat nu gereduceerd tot hooguit twee keer per maand. Maar het bewustzijn neemt toe over de voordelen van een plantaardiger voedselpatroon. Dat stimuleert zowel de vraag naar hele peulvruchten als plantaardig eiwit-ingrediënten gemaakt van peulvruchten. Waar lopen de ketenpartners tegenaan bij de afzet van peulvruchten? 

• Consumenten lopen heel voorzichtig warm voor peulvruchten, maar hebben veel steun en inspiratie nodig voordat ze deze regelmatig gaan eten. Initiatieven zoals de Bean Meal, maar ook campagnes van verwerkers als Hak en Bonduelle dragen hieraan bij.
• Telers zien meer in hun peulvruchten afzetten in de consumentenmarkt dan in het verwerken van peulvruchten tot eiwit-isolaat. Een deel van de mogelijke afzetmarkt wordt daardoor snel over het hoofd gezien.
• De vraag naar eiwit-ingrediënten gemaakt van plantaardige grondstoffen groeit door de toenemende druk op voedselproducenten om klimaatneutraler te produceren.
• Grote producenten van eindproducten of eiwit-ingrediënten hebben meer en consistentere aanvoer nodig van Nederlandse peulvruchten dan nu beschikbaar is.

Lees ook: CEO HAK: 'Tool laat betaalbaarheid peulvruchten zien

Effect van beleid op teelt peulvruchten

De Europese Unie wil de productie van Europese eiwitgewassen vergroten en Nederland heeft zich hieraan gecommitteerd in de Nationale Eiwitstrategie. Alleen is het areaal eiwitgewassen vergroten niet voldoende als er geen lokale afzetmarkt is. Om hieraan te werken is Green Deal Eiwitrijke Gewassen opgericht, die zich richt op de afzetmarkt stimuleren.

• De Green Deal Eiwitrijke gewassen, beter bekend als de Bean Deal heeft veel goede initiatieven opgeleverd, zoals Plant Protein Forward die met ketenversterkers helpt bij de keten opzetten. De Bean Deal heeft een looptijd van drie jaar en eindigt eind juni 2025. Er wordt gekeken of er genoeg steun is voor een voortzetting.

Lees ook: ​1,5 jaar Bean Deal: Banden gesmeed, maar echte impact gaat nog komen

De subsidie vanuit het Gemeenschappelijke Landbouw Beleid (GLB) werkt deels:

• Het areaal van veldbonen verdubbelde daardoor in 2023.
• Een aantal opportunistische telers had voldoende aan de subsidie en zij verkochten hun volume tegen elke prijs. Dit helpt veldbonentelers die meerdere jaren investeren in de teelt niet met het optimaliseren van de teelt, een keten opzetten en een eerlijke prijs voor hun peulvruchten te bedingen.

Lees in het Trendreport van het magazine Eiwit Trends meer over politiek en beleid rond de eiwittransitie

Nederlandse peulvruchten zijn steeds belangrijker, want de Europese Unie wil meer zelfvoorzienend zijn in eiwitgewassen. Maar tot nu toe is de teelt, het opzetten van een korte keten en afzet van peulvruchten van eigen bodem nog vooral een wens in plaats van werkelijkheid. Waar zitten de uitdagingen?

Het is de wens van de EU dat de lidstaten meer zelfvoorzienend worden in de eiwitbehoefte. Nederland heeft hiervoor de Nationale Eiwitstrategie in het leven geroepen met als doel meer eiwitten van eigen bodem. Hoewel Nederlandse akkerbouwers best willen, is het opzetten van een lokale keten voor peulvruchten niet gemakkelijk.

De eiwitgewassen komen al enkele decennia uit andere delen van de wereld waar de kosten voor teelt en verwerking lager liggen. Consumenten eten tegenwoordig negen keer minder peulvruchten dan in 1950. De grootste afzetmarkt voor peulvruchten is diervoeder en aan die afzet verdient een teler niet veel. Wat zijn de grootste uitdagingen in het vermarkten van Nederlandse peulvruchten?

Teelt peulvruchten ontwikkelen

De Nederlandse peulvruchtenketen begint bij de teelt. Boeren moeten ervoor kiezen om peulvruchten in te zaaien en vervolgens te verkopen aan verwerkende partijen. Hierbij lopen ze tegen een aantal uitdagingen aan:

• Het peulvruchtenareaal is gedaald van 35.000 hectare in de 1950 naar een krappe 7000 hectare in 2024. Deze daling heeft zijn effect op de kennis onder telers over de teelt van peulvruchten. Maar weinig telers hebben ervaring en kennis opgedaan met teelt in de afgelopen decennia.
• Exotische peulvruchten telen, zoals edamame, rode kidneybonen en kikkererwten, komt met extra risico’s.
• Beschikbaar zaaigoed is niet altijd geschikt voor Nederlands klimaat.
• Het zaaien en oogsten in ons wisselvallige klimaat is lastig. Voor zaaien is droger lenteweer nodig. Dit seizoen kwam dat pas laat op gang. Dat heeft gevolgen voor de oogsttijd en doordat die later is, neemt de kans op nachtvorst toe.
• Door relatief weinig ervaring met de teelt fluctueert de opbrengst nog sterk per seizoen.
• Veel peulvruchtteelten zijn nu kleinschalig en daardoor weinig kapitaalkrachtig. Dit beperkt investeringen in veredeling voor een boon met een minder bittere smaak of geschikt voor het Nederlandse klimaat.
• Weinig boeren hebben kennis en ervaring met het telen van eiwitgewassen, waardoor ze de teelt minder snel optimaliseren voor een betere opbrengst.

Lees ook: BO Akkerbouw over eiwittransitie: 'Grote uitdaging om bonenteelt stabiel te maken'

Ketenpartners vinden

Tussen telers en de afzetmarkt zitten verwerkers, die het product geschikt maken voor consumptie. Zij doen het schonen, wassen, blancheren, invriezen en grootverpakken van de peulvruchten of verwerken de peulvruchten tot eiwitpoeder of diervoeder. Deze ketenpartners moeten investeren om het proces van verwerking van een peulvrucht te optimaliseren. Deze uitdagingen liggen er voor verwerkers: 

• De kleinschaligheid maakt het opzetten van een keten lastig, omdat veel verwerkers zijn ingesteld op het efficiënt verwerken van veel grotere volumes. De kleine ladingen peulvruchten waarvan de verwerking nog niet is geoptimaliseerd, verstoort de processen en kost veel tijd.
• Peulvruchten zoals veldbonen ondervinden concurrentie van Duitse veldbonen. De Nederlandse veldboon heeft ontwikkeling nodig voor extra toegevoegde waarde om die concurrentie aan te gaan.
• Enkele telers van peulvruchten maken hun eigen eindproducten van hun peulvruchten. Hun bereik is minimaal vergeleken met afzet via een grote supermarktketen. Binnen de Bean Deal is Plant Protein Forward opgezet, een initiatief die met ketenversterkers telers helpen met het opzetten van een korte keten. Dit jaar oogsten zij een eerste succes met Jumbo supermarkten die diepvries-edamame van Nederlandse bodem opneemt in het assortiment. 

Afzetmarkt vinden

De afzetmarkt voor peulvruchten is nu nog niet groot, maar groeit langzaam. Waar Nederlanders zo’n tachtig jaar geleden regelmatig peulvruchten aten, is dat nu gereduceerd tot hooguit twee keer per maand. Maar het bewustzijn neemt toe over de voordelen van een plantaardiger voedselpatroon. Dat stimuleert zowel de vraag naar hele peulvruchten als plantaardig eiwit-ingrediënten gemaakt van peulvruchten. Waar lopen de ketenpartners tegenaan bij de afzet van peulvruchten? 

• Consumenten lopen heel voorzichtig warm voor peulvruchten, maar hebben veel steun en inspiratie nodig voordat ze deze regelmatig gaan eten. Initiatieven zoals de Bean Meal, maar ook campagnes van verwerkers als Hak en Bonduelle dragen hieraan bij.
• Telers zien meer in hun peulvruchten afzetten in de consumentenmarkt dan in het verwerken van peulvruchten tot eiwit-isolaat. Een deel van de mogelijke afzetmarkt wordt daardoor snel over het hoofd gezien.
• De vraag naar eiwit-ingrediënten gemaakt van plantaardige grondstoffen groeit door de toenemende druk op voedselproducenten om klimaatneutraler te produceren.
• Grote producenten van eindproducten of eiwit-ingrediënten hebben meer en consistentere aanvoer nodig van Nederlandse peulvruchten dan nu beschikbaar is.

Lees ook: CEO HAK: 'Tool laat betaalbaarheid peulvruchten zien

Effect van beleid op teelt peulvruchten

De Europese Unie wil de productie van Europese eiwitgewassen vergroten en Nederland heeft zich hieraan gecommitteerd in de Nationale Eiwitstrategie. Alleen is het areaal eiwitgewassen vergroten niet voldoende als er geen lokale afzetmarkt is. Om hieraan te werken is Green Deal Eiwitrijke Gewassen opgericht, die zich richt op de afzetmarkt stimuleren.

• De Green Deal Eiwitrijke gewassen, beter bekend als de Bean Deal heeft veel goede initiatieven opgeleverd, zoals Plant Protein Forward die met ketenversterkers helpt bij de keten opzetten. De Bean Deal heeft een looptijd van drie jaar en eindigt eind juni 2025. Er wordt gekeken of er genoeg steun is voor een voortzetting.

Lees ook: ​1,5 jaar Bean Deal: Banden gesmeed, maar echte impact gaat nog komen

De subsidie vanuit het Gemeenschappelijke Landbouw Beleid (GLB) werkt deels:

• Het areaal van veldbonen verdubbelde daardoor in 2023.
• Een aantal opportunistische telers had voldoende aan de subsidie en zij verkochten hun volume tegen elke prijs. Dit helpt veldbonentelers die meerdere jaren investeren in de teelt niet met het optimaliseren van de teelt, een keten opzetten en een eerlijke prijs voor hun peulvruchten te bedingen.

Lees in het Trendreport van het magazine Eiwit Trends meer over politiek en beleid rond de eiwittransitie