Graan als eiwitbron sterker in de markt zetten

Brood wordt vaak over het hoofd gezien als een belangrijke bron van plantaardige eiwitten, zo blijkt uit data van het Nederlands Bakkerij Centrum (NBC). Door graan als eiwitbron te herwaarderen, ontstaan nieuwe marktkansen. Een juiste boodschap is daarbij essentieel.

In het kader van de eiwittransitie is een grote zoektocht gestart naar nieuwe, alternatieve eiwitbronnen, weet Linda van Zonsbeek, voedingskundige van het Nederlands Bakkerij Centrum (NBC). “Er zijn zelfs met eiwit verrijkte kant-en-klare pannenkoeken op de markt. Maar het hoeft allemaal niet zo ingewikkeld te zijn. Vaak wordt vergeten dat brood en graanproducten een belangrijke leverancier van plantaardig eiwit zijn. Bijna een kwart (23%) van onze eiwitinname komt uit graanproducten. Met twee sneetjes volkorenbrood krijgen we al 7,8 gram eiwit binnen. Dat is meer dan een ei, avocado of glas sojadrink.”

Eiwitgehalte verschilt per soort graan

Hoeveel eiwit het graan bevat, verschilt per soort. “De meeste eiwitten zitten in de volkorenvariant; gemaakt van de hele graankorrel. Tussen graansoorten zitten wel (kleine) verschillen: Tritordeum bevat de meeste eiwitten. Tarwe wordt het meest gebruikt en bevat ook een aardige hoeveelheid eiwit. Datzelfde geldt voor spelt. Haver en gerst bevatten iets minder eiwit en wat meer vezels.”

Consumenten zijn volgens Van Zonsbeek verrast. “Vraag je de consument spontaan te benoemen waar ze hun eiwitten vandaan halen, dan denken de meesten aan peulvruchten en aan vlees- en zuivelvervangers, zo blijkt uit onderzoek van b2sense. Slechts 15% denkt aan brood. Maar mensen staan wel open voor de boodschap. Velen zien het eiwitgehalte als een nieuwe bevestiging dat brood gezond, voedzaam en toegankelijk is.”

Velen zien het eiwitgehalte als een nieuwe bevestiging dat brood gezond, voedzaam en toegankelijk is

Graan in vleesvervangers

Opvallend vindt ze dat het eiwit uit graan wel al veel wordt gebruikt in vleesvervangers. Granen worden op verschillende manieren toegepast in vleesvervangers: als basiscomponent en als aanvulling. Het graan zorgt niet alleen voor een voedzame basis, maar is ook belangrijk voor de binding, structuur, smaak en een vezelrijke basis. Zo zijn tarwe, haver, gerst veelgebruikte ingrediënten in vegaburgers, plantaardige nuggets en -gehaktproducten. Vaak worden granen gecombineerd met peulvruchten zoals soja voor een completer aminozuurprofiel. “De industrie weet deze eiwitten dus wel te vinden. En ook organisaties als het Wereld Natuur Fonds geven aan dat volkorengranen een nog grotere rol spelen in het dieet van de toekomst.”

De weg is dus vrij om de (volkoren) boterham te omarmen als bron van eiwitten, benadrukt Van Zonsbeek. “Dat sluit naadloos aan bij de wens om meer eiwitrijke gewassen binnen de Europese landsgrenzen te verbouwen, een van de doelstellingen van de Nationale Eiwitstrategie. Graan voor brood komt veelal uit landen als Frankrijk, Duitsland en steeds vaker uit Nederland zelf.”

Kansen en uitdagingen van Nederlands graan in de eiwittransitie

Kansen:
- Bestaande infrastructuur: De graanketen is goed ontwikkeld, wat implementatie vergemakkelijkt.
- Efficiënte productie: Granen zijn relatief eenvoudig en efficiënt te produceren.
- Duurzaamheid: Investeer in duurzame graansoorten en productiemethoden om in te spelen op de groeiende vraag naar milieuvriendelijke producten.
- Consumenteneducatie: Informeer consumenten over de eiwitwaarde van brood en graanproducten om de acceptatie van deze producten als eiwitbron te vergroten.
- Betaalbaarheid: Graanproducten zijn over het algemeen goedkoper dan dierlijke eiwitbronnen.

Uitdagingen:
- Perceptie en imago van graanproducten: Granen worden vooral gezien als bron van vezels. Daarnaast associëren mensen granen soms met glutenintolerantie.
-Lagere eiwitkwaliteit in vergelijking met dierlijke eiwitten: Granen bevatten over het algemeen minder essentiële aminozuren, zoals lysine, wat hun eiwitkwaliteit lager maakt dan die van dierlijke eiwitten.
- Concurrentie met andere plantaardige eiwitbronnen: soja, erwten, en andere peulvruchten worden al gezien als hoogwaardige plantaardige eiwitbronnen en hebben een voorsprong in perceptie en productontwikkeling.

Juiste boodschap voor brood

Jenneke van Elderen, communicatieadviseur bij NBC ziet grote kansen om brood als eiwitbron nog sterker in de markt te zetten. “Vooral de communicatie speelt een belangrijke rol. Denk na over de juiste boodschap. De term ‘plantaardig’ associëren consumenten meer met groente en fruit dan met brood. In onze campagne ‘Brood goed verhaal’ belichten we verschillende invalshoeken, zoals plantaardig en lokaal. Daarnaast verwachten we dat de doelgroep ‘vegan’ ook ontvankelijk is voor deze boodschap. Mensen die minder vlees eten zijn zich over het algemeen bewuster van hun eiwitinname.”

De term ‘plantaardig’ associëren consumenten meer met groente en fruit dan met brood

Producenten kunnen nu al vaak de claim ‘bron van eiwit’ of ‘natuurlijke bron van eiwit’ op hun graanproducten gebruiken. “Dat wordt helaas nog veel te weinig gedaan. Hierdoor speel je in op een stijgende vraag zonder iets aan de receptuur te hoeven veranderen.”

Lees ook: Eiwitkwaliteit van Nederlands graan verder verbeteren

Eiwitgehalte brood verhogen

Erik Reijnierse, onderzoeker gewas- en rassenonderzoek bij Wageningen University & Research (WUR) business unit Open Teelten, is wat minder enthousiast over de kansen van graan en brood in de eiwittransitie. “In deze transitie ligt de focus met name op vlinderbloemigen. Het streven is om in 2030 100.000 hectare aan vlinderbloemigen te hebben. Granen behoren daar niet tot deze categorie. Vlinderbloemen hebben vaak een eiwitgehalte van 20 tot 30% in tegenstelling tot graansoorten met een gehalte tussen de 9 en de 13%. Door dit lagere eiwitgehalte kan graan niet gezien worden als sojavervanger.”

Toch zijn er volgens hem zeker mogelijkheden. “Het eiwitgehalte van het brood kan verder worden verhoogd. Bijvoorbeeld door het toevoegen lupine of veldbonen. Dan kun je brood aanbieden met een hoger eiwitgehalte. Ook met veredeling en bemesting kunnen we de eiwitkwaliteit naar een hoger plan brengen. Daar doen we uitvoerig onderzoek naar.”

Brood wordt vaak over het hoofd gezien als een belangrijke bron van plantaardige eiwitten, zo blijkt uit data van het Nederlands Bakkerij Centrum (NBC). Door graan als eiwitbron te herwaarderen, ontstaan nieuwe marktkansen. Een juiste boodschap is daarbij essentieel.

In het kader van de eiwittransitie is een grote zoektocht gestart naar nieuwe, alternatieve eiwitbronnen, weet Linda van Zonsbeek, voedingskundige van het Nederlands Bakkerij Centrum (NBC). “Er zijn zelfs met eiwit verrijkte kant-en-klare pannenkoeken op de markt. Maar het hoeft allemaal niet zo ingewikkeld te zijn. Vaak wordt vergeten dat brood en graanproducten een belangrijke leverancier van plantaardig eiwit zijn. Bijna een kwart (23%) van onze eiwitinname komt uit graanproducten. Met twee sneetjes volkorenbrood krijgen we al 7,8 gram eiwit binnen. Dat is meer dan een ei, avocado of glas sojadrink.”

Eiwitgehalte verschilt per soort graan

Hoeveel eiwit het graan bevat, verschilt per soort. “De meeste eiwitten zitten in de volkorenvariant; gemaakt van de hele graankorrel. Tussen graansoorten zitten wel (kleine) verschillen: Tritordeum bevat de meeste eiwitten. Tarwe wordt het meest gebruikt en bevat ook een aardige hoeveelheid eiwit. Datzelfde geldt voor spelt. Haver en gerst bevatten iets minder eiwit en wat meer vezels.”

Consumenten zijn volgens Van Zonsbeek verrast. “Vraag je de consument spontaan te benoemen waar ze hun eiwitten vandaan halen, dan denken de meesten aan peulvruchten en aan vlees- en zuivelvervangers, zo blijkt uit onderzoek van b2sense. Slechts 15% denkt aan brood. Maar mensen staan wel open voor de boodschap. Velen zien het eiwitgehalte als een nieuwe bevestiging dat brood gezond, voedzaam en toegankelijk is.”

Velen zien het eiwitgehalte als een nieuwe bevestiging dat brood gezond, voedzaam en toegankelijk is

Graan in vleesvervangers

Opvallend vindt ze dat het eiwit uit graan wel al veel wordt gebruikt in vleesvervangers. Granen worden op verschillende manieren toegepast in vleesvervangers: als basiscomponent en als aanvulling. Het graan zorgt niet alleen voor een voedzame basis, maar is ook belangrijk voor de binding, structuur, smaak en een vezelrijke basis. Zo zijn tarwe, haver, gerst veelgebruikte ingrediënten in vegaburgers, plantaardige nuggets en -gehaktproducten. Vaak worden granen gecombineerd met peulvruchten zoals soja voor een completer aminozuurprofiel. “De industrie weet deze eiwitten dus wel te vinden. En ook organisaties als het Wereld Natuur Fonds geven aan dat volkorengranen een nog grotere rol spelen in het dieet van de toekomst.”

De weg is dus vrij om de (volkoren) boterham te omarmen als bron van eiwitten, benadrukt Van Zonsbeek. “Dat sluit naadloos aan bij de wens om meer eiwitrijke gewassen binnen de Europese landsgrenzen te verbouwen, een van de doelstellingen van de Nationale Eiwitstrategie. Graan voor brood komt veelal uit landen als Frankrijk, Duitsland en steeds vaker uit Nederland zelf.”

Kansen en uitdagingen van Nederlands graan in de eiwittransitie

Kansen:
- Bestaande infrastructuur: De graanketen is goed ontwikkeld, wat implementatie vergemakkelijkt.
- Efficiënte productie: Granen zijn relatief eenvoudig en efficiënt te produceren.
- Duurzaamheid: Investeer in duurzame graansoorten en productiemethoden om in te spelen op de groeiende vraag naar milieuvriendelijke producten.
- Consumenteneducatie: Informeer consumenten over de eiwitwaarde van brood en graanproducten om de acceptatie van deze producten als eiwitbron te vergroten.
- Betaalbaarheid: Graanproducten zijn over het algemeen goedkoper dan dierlijke eiwitbronnen.

Uitdagingen:
- Perceptie en imago van graanproducten: Granen worden vooral gezien als bron van vezels. Daarnaast associëren mensen granen soms met glutenintolerantie.
-Lagere eiwitkwaliteit in vergelijking met dierlijke eiwitten: Granen bevatten over het algemeen minder essentiële aminozuren, zoals lysine, wat hun eiwitkwaliteit lager maakt dan die van dierlijke eiwitten.
- Concurrentie met andere plantaardige eiwitbronnen: soja, erwten, en andere peulvruchten worden al gezien als hoogwaardige plantaardige eiwitbronnen en hebben een voorsprong in perceptie en productontwikkeling.

Juiste boodschap voor brood

Jenneke van Elderen, communicatieadviseur bij NBC ziet grote kansen om brood als eiwitbron nog sterker in de markt te zetten. “Vooral de communicatie speelt een belangrijke rol. Denk na over de juiste boodschap. De term ‘plantaardig’ associëren consumenten meer met groente en fruit dan met brood. In onze campagne ‘Brood goed verhaal’ belichten we verschillende invalshoeken, zoals plantaardig en lokaal. Daarnaast verwachten we dat de doelgroep ‘vegan’ ook ontvankelijk is voor deze boodschap. Mensen die minder vlees eten zijn zich over het algemeen bewuster van hun eiwitinname.”

De term ‘plantaardig’ associëren consumenten meer met groente en fruit dan met brood

Producenten kunnen nu al vaak de claim ‘bron van eiwit’ of ‘natuurlijke bron van eiwit’ op hun graanproducten gebruiken. “Dat wordt helaas nog veel te weinig gedaan. Hierdoor speel je in op een stijgende vraag zonder iets aan de receptuur te hoeven veranderen.”

Lees ook: Eiwitkwaliteit van Nederlands graan verder verbeteren

Eiwitgehalte brood verhogen

Erik Reijnierse, onderzoeker gewas- en rassenonderzoek bij Wageningen University & Research (WUR) business unit Open Teelten, is wat minder enthousiast over de kansen van graan en brood in de eiwittransitie. “In deze transitie ligt de focus met name op vlinderbloemigen. Het streven is om in 2030 100.000 hectare aan vlinderbloemigen te hebben. Granen behoren daar niet tot deze categorie. Vlinderbloemen hebben vaak een eiwitgehalte van 20 tot 30% in tegenstelling tot graansoorten met een gehalte tussen de 9 en de 13%. Door dit lagere eiwitgehalte kan graan niet gezien worden als sojavervanger.”

Toch zijn er volgens hem zeker mogelijkheden. “Het eiwitgehalte van het brood kan verder worden verhoogd. Bijvoorbeeld door het toevoegen lupine of veldbonen. Dan kun je brood aanbieden met een hoger eiwitgehalte. Ook met veredeling en bemesting kunnen we de eiwitkwaliteit naar een hoger plan brengen. Daar doen we uitvoerig onderzoek naar.”