Grassa: ‘Melkveehouder als plantaardige eiwitproducent van de toekomst’

Gras is het grootste eiwitgewas van Nederland, aldus Rieks Smook, algemeen directeur van Grassa. Door een extra verwerkingsstap te laten ondergaan, kan overtollig eiwit uit gras worden gewonnen. De extra verwaarding zorgt voor een nieuw verdienmodel voor boeren. Bovendien gaat hierdoor de stikstofuitstoot omlaag.

“Er is ontzettend veel gaande in de agrarische sector. Boeren moeten duurzamer gaan produceren. Daar moet echter een goed verdienmodel tegenover staan. Met grasraffinage ontsluit je een eiwitbron die overal geproduceerd kan worden”, legt algemeen Rieks Smook, directeur van Grassa, uit. Bovendien is gras ook nog eens een zeer geschikte eiwitbron. “Het graseiwit heeft een hogere nutritionele waarde dan soja. Bovendien is gras lokaal beschikbaar. Het verhaal klinkt misschien te mooi om waar te zijn. Maar we hebben het aan alle kanten bekeken en gevalideerd.”

Om eiwit uit gras te kunnen benutten, moet het op de juiste manier worden verwerkt. “We hebben een proces ontwikkeld waarbij we uit bladmateriaal een eiwitstroom kunnen winnen. Daarbij maakt het niet uit of het om bananenbladeren, suikerbietenbladeren of gras gaat. Het eiwit dat je eruit haalt, is precies hetzelfde.”

Het graseiwit heeft een hogere nutritionele waarde dan soja en is lokaal beschikbaar

Gras is ondergewaardeerd gewas

Gras is een ontzettend ondergewaardeerd gewas, vindt Smook. “Mensen zijn van mening dat het alleen bestemd is voor dieren. Ze weten niet dat gras het grootste eiwitgewas van Nederland is. Niet alleen omdat een derde van ons land uit gras bestaat, maar ook omdat gras per hectare het meeste eiwit opbrengt. Een hectare gras is goed voor zo’n 2,5 ton eiwit op jaarbasis. Ter vergelijking: van een hectare veldbonen haal je jaarlijks ongeveer 1,8 ton eiwit.” Gras heeft volgens hem nog meer voordelen. “Het heeft een lang groeiseizoen. Er zijn zelfs variëteiten die het jaarrond groeien. En de oogst is al gemechaniseerd.”

Een hectare gras is goed voor zo’n 2,5 ton eiwit op jaarbasis

Samenwerking melkveehouders en loonwerker

Grassa heeft een model ontwikkeld waarbij de samenwerking tussen melkveehouders en loonwerkers centraal staat. “Wij willen gras gebruiken dat van de melkveehouders komt en dat in plaats van ingekuild te worden, vers wordt geperst door loonwerkers. In ons land zijn ongeveer 800 loonwerkers. Het uitgeperst gras gaat dezelfde dag ingekuild weer terug naar die boer. Het grassap wordt een gekoelde tankauto richting een centrale raffinagefabriek gebracht.”

Deze raffinagefabriek werkt volgens hetzelfde principe als een melkfabriek. “Alleen wordt in een melkfabriek een dierlijke, vloeibare nutriëntenstroom omgezet in eiwitten, suikers, mineralen en vetten. In onze fabriek gaat het om een plantaardige, vloeibare nutriëntenstroom die wordt omgezet in eiwitten, mineralen, suikers en vetten.”

Minder stikstofuitstoot

Naast plantaardige eiwitproductie, wordt de melkproductie van de melkveehouder ook duurzamer. “Het ontsloten gras gaat terug naar de boer, die het vervolgens aan zijn koeien voert. De koeien geven exact dezelfde hoeveelheid en kwaliteit melk. Maar doordat we de helft van het eiwit, de suikers en de mineralen uit het gras hebben gehaald, stoot de koe minder stikstof uit.” 

Dit moet uiteindelijk een beter verdienmodel voor de boeren opleveren. “Wij zorgen ervoor dat de melkveehouder tot 2,5 keer meer voedsel van zijn hectare gras afhaalt. De productiviteit van gras gaat dus substantieel omhoog. Daarbij kunnen we de biodiversiteit waarborgen, want ook het kruidenrijke gras kunnen we prima verwerken.  Zo zorgen we voor 30% minder stikstofuitstoot, minder fosfaatuitstoot en een lagere CO2 footprint. Zo is de cirkel rond."

Grassa geeft de deelnemende boeren certificaten mee met daarop vermeld hoeveelheid eiwit uit het gras is gehaald. “Hiermee kunnen boeren aantonen dat ze minder stikstof in de mestput krijgen en dus minder mest hoeven af te zetten. Dat zorgt voor een aanzienlijke kostenreducering.”

Grassa zorgt ervoor dat de melkveehouder tot 2,5 keer meer voedsel van zijn hectare gras afhaalt

De boeren gaan niet alleen gaat duurzame melk produceren, maar worden ook een plantaardige eiwitproducent. “Wij gaan de boeren voor deze eiwitten betalen. Naar verwachting kunnen boeren in de toekomst €1.600 per hectare verdienen door de eiwitafzet en het voeren van eiwit gereduceerd ontsloten gras. Hierbij gaan we uit van een eiwitprijs in de humane markt van circa € 4 per kilo. We zien dat het graseiwit eiwit naast dat het een hoge voedingswaarde heeft, ook hele goede functionele eigenschappen heeft. Daardoor kan de prijs verder stijgen. Dat maakt het raffinagemodel voor de boeren nog interessanter.”

Graseiwit voor humane consumptie

De manier waarop het eiwit wordt gewonnen, is overigens niet nieuw, benadrukt Smook. “In Denemarken staat al een opgeschaalde fabriek, waar ditzelfde gebeurt. Alleen wordt het eiwit daar gebruikt voor varkens- en kippenvoer ter vervanging van soja. Dat werkt op zich prima. Alleen is voersoja ontzettend goedkoop. Dat maakt het lastig om het proces rendabel te krijgen. Ook gaat in het Deense model het uitgeperste gras in de vergister voor energie, waardoor de melkveehouder in het Deense model niet betrokken wordt”

Het is volgens Smook noodzakelijk om de humane markt als uitgangspunt te nemen. “Door de hoge voedingswaarde, de functionaliteit en de neutrale kleur en smaak is graseiwit uitermate geschikt voor humane consumptie.”

Lees ook: Grassa ontwikkelt smaak- en kleurneutraal graseiwit

Concept werkt alleen op grote schaal

Het concept werkt echter alleen op grote schaal. “Wij hebben ons concept nu bij een klein aantal boeren getest. Volgend jaar gaan we in vier verschillende provincies persunits bouwen. Bij iedere persunit zijn 25 boeren die 75 hectare gras gaan verwerken. Met de persprojecten willen we andere boeren overtuigen om in de toekomst met hun gras mee te doen. Ook aan loonwerkers wordt gedemonstreerd dat het lonend is om op termijn zelf een persunit te plaatsen. Het uiteindelijke doel is dat de sector het persproces zelf regelt. Grassa krijgt hierbij dan een faciliterende rol.”

Smooks uiteindelijk missie is om 200.000 hectare aan gras te verwerken. “Dat is een vijfde van het areaal. Hiermee is het hele mestoverschotprobleem in Nederland verleden tijd.” Dat licht hij als volgt toe: “Er is in 2025 een mestoverschot van circa 27 miljoen kilo stikstof. Met elke hectare die we verwerken, halen we circa 190 kilo stikstof uit het gras (1.200 kilo eiwit). Als we 200.000 hectare zouden verwerken (20% van het areaal), dan is het mestoverschot weg. Bovendien worden dan kippen en varkens gevoerd met gras eiwit en niet meer met geïmporteerde soja. Hierdoor wordt direct de daadwerkelijke oorzaak van het stikstofprobleem aan de bron aangepakt.”

Onze missie is om 200.000 hectare aan gras te verwerken. Hiermee is het mestoverschotprobleem verleden tijd

Het juiste moment om in te stappen

De tijd is rijp om nu stappen te zetten, besluit Smook. “We denken al jaren na over het nieuwe verdienmodel. De ontwikkeling heeft een lange aanlooptijd nodig. Dat geldt overigens ook voor andere eiwitbronnen zoals veldbonen en insecten. In 2009 was de consument nog niet klaar voor het eten van gras. Inmiddels is er veel veranderd. Alternatieve eiwitten worden steeds belangrijker en steeds breder geaccepteerd. Dit is het juiste moment.”

Gras is het grootste eiwitgewas van Nederland, aldus Rieks Smook, algemeen directeur van Grassa. Door een extra verwerkingsstap te laten ondergaan, kan overtollig eiwit uit gras worden gewonnen. De extra verwaarding zorgt voor een nieuw verdienmodel voor boeren. Bovendien gaat hierdoor de stikstofuitstoot omlaag.

“Er is ontzettend veel gaande in de agrarische sector. Boeren moeten duurzamer gaan produceren. Daar moet echter een goed verdienmodel tegenover staan. Met grasraffinage ontsluit je een eiwitbron die overal geproduceerd kan worden”, legt algemeen Rieks Smook, directeur van Grassa, uit. Bovendien is gras ook nog eens een zeer geschikte eiwitbron. “Het graseiwit heeft een hogere nutritionele waarde dan soja. Bovendien is gras lokaal beschikbaar. Het verhaal klinkt misschien te mooi om waar te zijn. Maar we hebben het aan alle kanten bekeken en gevalideerd.”

Om eiwit uit gras te kunnen benutten, moet het op de juiste manier worden verwerkt. “We hebben een proces ontwikkeld waarbij we uit bladmateriaal een eiwitstroom kunnen winnen. Daarbij maakt het niet uit of het om bananenbladeren, suikerbietenbladeren of gras gaat. Het eiwit dat je eruit haalt, is precies hetzelfde.”

Het graseiwit heeft een hogere nutritionele waarde dan soja en is lokaal beschikbaar

Gras is ondergewaardeerd gewas

Gras is een ontzettend ondergewaardeerd gewas, vindt Smook. “Mensen zijn van mening dat het alleen bestemd is voor dieren. Ze weten niet dat gras het grootste eiwitgewas van Nederland is. Niet alleen omdat een derde van ons land uit gras bestaat, maar ook omdat gras per hectare het meeste eiwit opbrengt. Een hectare gras is goed voor zo’n 2,5 ton eiwit op jaarbasis. Ter vergelijking: van een hectare veldbonen haal je jaarlijks ongeveer 1,8 ton eiwit.” Gras heeft volgens hem nog meer voordelen. “Het heeft een lang groeiseizoen. Er zijn zelfs variëteiten die het jaarrond groeien. En de oogst is al gemechaniseerd.”

Een hectare gras is goed voor zo’n 2,5 ton eiwit op jaarbasis

Samenwerking melkveehouders en loonwerker

Grassa heeft een model ontwikkeld waarbij de samenwerking tussen melkveehouders en loonwerkers centraal staat. “Wij willen gras gebruiken dat van de melkveehouders komt en dat in plaats van ingekuild te worden, vers wordt geperst door loonwerkers. In ons land zijn ongeveer 800 loonwerkers. Het uitgeperst gras gaat dezelfde dag ingekuild weer terug naar die boer. Het grassap wordt een gekoelde tankauto richting een centrale raffinagefabriek gebracht.”

Deze raffinagefabriek werkt volgens hetzelfde principe als een melkfabriek. “Alleen wordt in een melkfabriek een dierlijke, vloeibare nutriëntenstroom omgezet in eiwitten, suikers, mineralen en vetten. In onze fabriek gaat het om een plantaardige, vloeibare nutriëntenstroom die wordt omgezet in eiwitten, mineralen, suikers en vetten.”

Minder stikstofuitstoot

Naast plantaardige eiwitproductie, wordt de melkproductie van de melkveehouder ook duurzamer. “Het ontsloten gras gaat terug naar de boer, die het vervolgens aan zijn koeien voert. De koeien geven exact dezelfde hoeveelheid en kwaliteit melk. Maar doordat we de helft van het eiwit, de suikers en de mineralen uit het gras hebben gehaald, stoot de koe minder stikstof uit.” 

Dit moet uiteindelijk een beter verdienmodel voor de boeren opleveren. “Wij zorgen ervoor dat de melkveehouder tot 2,5 keer meer voedsel van zijn hectare gras afhaalt. De productiviteit van gras gaat dus substantieel omhoog. Daarbij kunnen we de biodiversiteit waarborgen, want ook het kruidenrijke gras kunnen we prima verwerken.  Zo zorgen we voor 30% minder stikstofuitstoot, minder fosfaatuitstoot en een lagere CO2 footprint. Zo is de cirkel rond."

Grassa geeft de deelnemende boeren certificaten mee met daarop vermeld hoeveelheid eiwit uit het gras is gehaald. “Hiermee kunnen boeren aantonen dat ze minder stikstof in de mestput krijgen en dus minder mest hoeven af te zetten. Dat zorgt voor een aanzienlijke kostenreducering.”

Grassa zorgt ervoor dat de melkveehouder tot 2,5 keer meer voedsel van zijn hectare gras afhaalt

De boeren gaan niet alleen gaat duurzame melk produceren, maar worden ook een plantaardige eiwitproducent. “Wij gaan de boeren voor deze eiwitten betalen. Naar verwachting kunnen boeren in de toekomst €1.600 per hectare verdienen door de eiwitafzet en het voeren van eiwit gereduceerd ontsloten gras. Hierbij gaan we uit van een eiwitprijs in de humane markt van circa € 4 per kilo. We zien dat het graseiwit eiwit naast dat het een hoge voedingswaarde heeft, ook hele goede functionele eigenschappen heeft. Daardoor kan de prijs verder stijgen. Dat maakt het raffinagemodel voor de boeren nog interessanter.”

Graseiwit voor humane consumptie

De manier waarop het eiwit wordt gewonnen, is overigens niet nieuw, benadrukt Smook. “In Denemarken staat al een opgeschaalde fabriek, waar ditzelfde gebeurt. Alleen wordt het eiwit daar gebruikt voor varkens- en kippenvoer ter vervanging van soja. Dat werkt op zich prima. Alleen is voersoja ontzettend goedkoop. Dat maakt het lastig om het proces rendabel te krijgen. Ook gaat in het Deense model het uitgeperste gras in de vergister voor energie, waardoor de melkveehouder in het Deense model niet betrokken wordt”

Het is volgens Smook noodzakelijk om de humane markt als uitgangspunt te nemen. “Door de hoge voedingswaarde, de functionaliteit en de neutrale kleur en smaak is graseiwit uitermate geschikt voor humane consumptie.”

Lees ook: Grassa ontwikkelt smaak- en kleurneutraal graseiwit

Concept werkt alleen op grote schaal

Het concept werkt echter alleen op grote schaal. “Wij hebben ons concept nu bij een klein aantal boeren getest. Volgend jaar gaan we in vier verschillende provincies persunits bouwen. Bij iedere persunit zijn 25 boeren die 75 hectare gras gaan verwerken. Met de persprojecten willen we andere boeren overtuigen om in de toekomst met hun gras mee te doen. Ook aan loonwerkers wordt gedemonstreerd dat het lonend is om op termijn zelf een persunit te plaatsen. Het uiteindelijke doel is dat de sector het persproces zelf regelt. Grassa krijgt hierbij dan een faciliterende rol.”

Smooks uiteindelijk missie is om 200.000 hectare aan gras te verwerken. “Dat is een vijfde van het areaal. Hiermee is het hele mestoverschotprobleem in Nederland verleden tijd.” Dat licht hij als volgt toe: “Er is in 2025 een mestoverschot van circa 27 miljoen kilo stikstof. Met elke hectare die we verwerken, halen we circa 190 kilo stikstof uit het gras (1.200 kilo eiwit). Als we 200.000 hectare zouden verwerken (20% van het areaal), dan is het mestoverschot weg. Bovendien worden dan kippen en varkens gevoerd met gras eiwit en niet meer met geïmporteerde soja. Hierdoor wordt direct de daadwerkelijke oorzaak van het stikstofprobleem aan de bron aangepakt.”

Onze missie is om 200.000 hectare aan gras te verwerken. Hiermee is het mestoverschotprobleem verleden tijd

Het juiste moment om in te stappen

De tijd is rijp om nu stappen te zetten, besluit Smook. “We denken al jaren na over het nieuwe verdienmodel. De ontwikkeling heeft een lange aanlooptijd nodig. Dat geldt overigens ook voor andere eiwitbronnen zoals veldbonen en insecten. In 2009 was de consument nog niet klaar voor het eten van gras. Inmiddels is er veel veranderd. Alternatieve eiwitten worden steeds belangrijker en steeds breder geaccepteerd. Dit is het juiste moment.”