Kickstart je duurzaamheid: eiwittransitie versnellen met de juiste data

Hoe kun je jouw lokale en duurzame producten optimaal vermarkten? In de pilot ‘Kickstart je duurzaamheid’ hielp Foodvalley eiwitboeren en producenten om hun CO2-voetafdruk inzichtelijk te maken en strategisch in te zetten. “Data spelen een cruciale rol en kunnen de eiwittransitie versnellen”, aldus Minke Burgers van Foodvalley. Wat zijn de belangrijkste inzichten?

Transparantie in de keten en meer inzicht in de Levenscyclusanalyse (LCA) van een product zijn heel belangrijk, vertelt Minke Burgers, Programme Manager Protein Transition bij Foodvalley. “Dit was één van de learnings uit ons Co Fresh-project, waarin we werkten aan een concurrerende Europese waardeketen voor veldbonen. Hieruit bleek het belang van meer inzicht in het CO2-verbruik.”

Berekenen duurzaamheidsscore

Dat was de aanleiding voor de pilot ‘Kickstart je duurzaamheid’. “De Nederlandse eiwitboeren telen lokaal en op een natuur-inclusieve manier. Dat kan hen marktvoordeel opleveren. We waren benieuwd of dat inderdaad zo is, hoe we hun duurzaamheidsscore het beste kunnen berekenen en hoe ze hun producten het beste in de markt kunnen zetten. We verwachtten dat  Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) kansen biedt voor dit soort producten.”

De pilot startte in maart vorig jaar met zes deelnemers. “We hebben gekozen voor een brede doelgroep, zoals boeren die alleen grondstoffen leveren, boeren die hun ingrediënten zelf verwerken en The Green Table, een bedrijf dat plantaardige lang houdbare maaltijden produceert”, legt Burgers uit. “Voor al deze groepen is CSRD interessant. Afnemers kunnen ernaar vragen, omdat ze zelf CSRD-plichtig zijn, maar het kan ook aansluiten bij hun strategie. Neem bijvoorbeeld deze duurzaamheidsambities van supermarktketen Jumbo: Het voorkomen van grondstofverspilling en de reductie van CO2-uitstoot. Zij zetten nu groots in op lokale producten, van Nederlandse bodem.”

Hoe communiceer je jouw gunstige CSRD-score richting je klanten?

Tijdens de pilot werd onderzocht of de aanname dat lokale producten een lagere CO2-uitstoot hebben, daadwerkelijk klopt. Burgers: “Wat is de berekening van lokaal versus geïmporteerde eiwitrijke teelten? En wat gebeurt er als we de uitstoot van plantaardige producten vergelijken met dierlijke?” Daarbij werd nog een stap verder gegaan. “We waren ook heel benieuwd welk voordeel dat oplevert. Hoe communiceer je jouw gunstige CSRD-score richting je klanten? Aan welke richtlijnen moeten jouw afnemers voldoen? Kun je hen daarbij helpen en ervoor zorgen dat je daar zelf ook voordeel uit haalt? Daarnaast is het belangrijk om de CSRD-wetgeving sowieso goed te begrijpen. Want alleen als je de wetgeving goed begrijpt, kun je daar op de juiste manier op inspelen.”

Hulp van experts en samenwerking gezocht

Foodvalley besloot hiervoor de hulp van experts in te schakelen. “We hebben gekozen voor Green Food Lab, een foodconsultancy en communicatiebureau op het snijvlak van voeding en duurzaamheid. Ook hebben we CSRD-deskundige Wouter Staal van Climates om hulp gevraagd.” Om de footprint uit te rekenen is eveneens samenwerking gezocht. “We zijn gaan kijken welke partijen een laagdrempelige analyse kunnen maken. Daarbij zijn we bij Carbon Cloud terechtgekomen, mede op aanraden van Wouter Staal.”

Er bleken veel gegevens nodig te zijn. “Denk bijvoorbeeld aan antwoord op vragen als: welke ingrediënten zitten er in het eindproduct? Waar komen deze vandaan? Hoe zijn de gewassen geteeld? En op welke manier en met welke materialen zijn de producten verpakt ? Al met al gaat het om een flinke hoeveelheid informatie.”

Twee belangrijke learnings

Na het uitrekenen van de duurzaamheidsscore waren er twee belangrijke learnings: “Lokale productie speelt op het gebied van transport een veel kleinere rol dan we dachten, slechts om 4 tot 7%. Een lokale teelt is dus niet per definitie duurzamer. Daarom is inzetten op lokaal niet voldoende. Er zijn andere aspecten die belangrijker zijn.” Daarbij doelt Burgers met name op de teeltomstandigheden. “We ontdekten dat als je de echte waarde van een product wil laten doorrekenen, dus de LCA van een product, de teelt een grote rol speelt. Denk bijvoorbeeld aan de wijze waarop de grondstoffen worden verbouwd, het waterverbruik en de bijdrage aan de biodiversiteit. Hiermee kun je als teler echt impact maken.”

Voor het uitrekenen van het CO2-verbruik van de pure grondstoffen zijn tijdens de pilot generieke data gebruikt. “Om voor de Nederlandse eiwitrijke gewassen de juiste scores te berekenen, is het dus belangrijk om over concrete cijfers te beschikken. Dan kunnen we met Nederlands gemiddelden gaan werken voor de verschillende teelt groepen, zoals veldbonen, soja en kikkererwten. De Stichting Eiwitboeren van Nederland is hiermee aan de slag gegaan.”

Pitches voorbereiden

Het pilotproject ging verder dan alleen de berekening van de LCA. “Naast goede berekeningen is het enorm belangrijk om je verhaal goed over de bühne te krijgen”, weet Burgers. “Welke aspecten over duurzaamheid moet je meenemen om het beste resultaat te bereiken? Hoe zorg je voor extra toegevoegde waarde? Welke tools heb je in handen om je verhaal goed te vertellen, zodat het aansluit bij de wensen en doelstellingen van je klant?”

Hiervoor werden door de deelnemers met hulp van de experts pitches voorbereid. Daarbij werd de door Foodvalley ontwikkelde innovatieve vorm van ketensamenwerking, gehanteerd: EAT. Dat staat voor Entrepreneuring (ondernemerschap van zowel boeren als andere ketenpartners staat centraal) Apart (het ondersteunen van keteninitiatieven bij hun specifieke hulpvraag) en Together (relevante workshops en kennisdeling tussen de deelnemende keteninitiatieven over hun ervaringen). Burgers licht toe: “Onder Apart valt: hoe moet jouw pitch voor jouw producten eruit zien? Maar in het kader van ‘Together’ werden de pitches plenaire geoefend en aangescherpt. Daarbij ging het met name om de vraag: hoe kun je elkaar helpen om te verbeteren en wat kun je van elkaar leren.”

Benadrukken van een lage impact blijkt goede ingang

Een goede pitch richting de retail bleek heel belangrijk te zijn. “Daarbij gaat het ook om uniciteit van zowel het product als het verhaal daarachter. Wie ben je? Wat doe je allemaal? In het geval van deelnemer Geert Lindenhols, een velbonenteler uit Zuidwolde die zijn eigen teelt verwerkt tot eindproducten, spelen naast de lokale bedrijfsvoering ook andere facetten op het gebied van circulariteit een rol. Zo heeft hij bijvoorbeeld een windmolen op zijn terrein staan. Het blijkt waardevol om dit soort informatie mee te nemen in je pitch. Het gaat vaak om duurdere producten. Daarbij moet je zorgen dat niet alleen degene die je pitch bijwoont overtuigd is, maar dat diegene ook andere partijen binnen zijn organisatie kan overtuigen.”

Het benadrukken van een lage impact blijkt een goede ingang te zijn. “Retailers zijn daar volop mee bezig. Zo geeft Albert Heijn in de Allerhande informatie over producten met een lage en hoge impact. Daarnaast blijkt deze informatie ook heel waardevol te zijn voor voor B2B-afnemers, die aan de CSRD-moeten voldoen.”

Niet de retail, maar zelf meer ‘in control’

De pitches - en de gesprekken met marktpartijen die daarop volgden - bleken ook op een andere manier heel waardevol te zijn. “Naast veel waardevolle kennis en nieuwe contacten heeft het project gezorgd voor een andere houding van de deelnemers. Zij zijn veel zelfverzekerder geworden. Ze hadden het gevoel dat de retail altijd de controle had, maar nu zijn we zelf meer ‘in control’. Enkele reacties waren: ‘We zijn nu veel beter voorbereid op gesprekken met de handel'. ‘We zijn weerbaarder geworden in de discussie’. ‘We kunnen nu beter inspelen op de zorgen van onze klanten en daardoor trekken we hen nu sneller over de streep'. En: ‘Sommige klanten zijn zelfs verbaasd.' ‘Hoe weet jij dat als boer?’, vroegen ze dan'.

Impact-analyses zijn voor iedereen heel belangrijk

Foodvalley ziet een duidelijke meerwaarde in de pilot. “Daarom willen we deze graag breder uitrollen. Er worden veel workshops over de CSRD gegeven, maar niet voor deze doelgroep, zoals boeren die hun ingrediënten leveren of ze zelf verwerken in een eindproduct. Zo kunnen we ervoor zorgen boeren in contact komen met de juiste marktpartijen, teelten beter aansluiten bij de marktvraag, producenten meer lokale producten opnemen en de teelt en verwerking van deze ingrediënten verder opgeschaald kunnen worden.”

Daarom wordt in andere projecten de CSRD-berekening inmiddels meegenomen. “Dat doen we bijvoorbeeld in Plant Protein Forward. Daarnaast starten wij binnenkort met het programma ‘Redesign Food for Value’. Daarbij kijken we welke kleine aanpassingen er mogelijk zijn om meerwaarde te kunnen geven aan je product op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en circulariteit. Ook hierin nemen we de CSRD mee. Impact-analyses zijn voor iedereen heel belangrijk.“

LCA betaalbaarder maken

Daarnaast wordt partners de mogelijkheid geboden om tegen een gereduceerd tarief de LCA te laten berekenen. “Het uitrekenen van de CSRD-gegevens is duur, rond de € 2.100. Wij hebben bij Carbon Cloud een aantal LCA’s afgenomen. Zo proberen wij de pakketten voor onze partners betaalbaarder te maken.”

Een andere manier om kosten te besparen is door met algemene data te werken. “Deze data kun je niet gebruiken om bijvoorbeeld jouw impact ten opzichte van jouw concurrent te maken of als je je score op de verpakking wilt weergeven. Maar deze is wel heel goed te gebruiken voor je eigen inzicht. Zo bleek bij Green Table bijvoorbeeld rijst het grootste aandeel te hebben in de duurzaamheidscore. Dat komt doordat er bij de teelt methaan vrijkomt. Dat hadden we niet verwacht, omdat rijst plantaardig is. Zo kun je op basis van generieke data tot andere inzichten komen en daardoor aan de juiste knoppen draaien om je impact te verlagen “

In de eiwittransitie ziet ze veel toegevoegde waarde voor de LCA-analyses. “Uit onze analyses blijkt dat de verhouding tussen lokaal en export niet zoveel verschil maakt. De verhouding tussen plantaardig en dierlijk wél. Op dat gebied liggen er veel kansen. Dit kan echt een gamechanger in de eiwittransitie zijn.”

Dit kan echt een gamechanger in de eiwittransitie zijn

Voor boeren en andere ondernemers heeft ze de volgende tips: “Start met LCA-analyses. Zorg dat je inzicht krijgt. Waar kun je de grootste impact mee maken? Ook is het belangrijk dat je weet wat de nieuwe CSRD-wetgeving inhoudt, want dan weet je ook wat ervan je wordt verwacht en waar je leveranciers mee te maken krijgen. En het is goed om te weten hoe jouw product zich verhoudt ten opzichte van de concurrent en op welke manier je jouw footprint verder kunt verbeteren. Data zijn heel belangrijk om je verhaal goed over te brengen.”

Hoe kun je jouw lokale en duurzame producten optimaal vermarkten? In de pilot ‘Kickstart je duurzaamheid’ hielp Foodvalley eiwitboeren en producenten om hun CO2-voetafdruk inzichtelijk te maken en strategisch in te zetten. “Data spelen een cruciale rol en kunnen de eiwittransitie versnellen”, aldus Minke Burgers van Foodvalley. Wat zijn de belangrijkste inzichten?

Transparantie in de keten en meer inzicht in de Levenscyclusanalyse (LCA) van een product zijn heel belangrijk, vertelt Minke Burgers, Programme Manager Protein Transition bij Foodvalley. “Dit was één van de learnings uit ons Co Fresh-project, waarin we werkten aan een concurrerende Europese waardeketen voor veldbonen. Hieruit bleek het belang van meer inzicht in het CO2-verbruik.”

Berekenen duurzaamheidsscore

Dat was de aanleiding voor de pilot ‘Kickstart je duurzaamheid’. “De Nederlandse eiwitboeren telen lokaal en op een natuur-inclusieve manier. Dat kan hen marktvoordeel opleveren. We waren benieuwd of dat inderdaad zo is, hoe we hun duurzaamheidsscore het beste kunnen berekenen en hoe ze hun producten het beste in de markt kunnen zetten. We verwachtten dat  Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) kansen biedt voor dit soort producten.”

De pilot startte in maart vorig jaar met zes deelnemers. “We hebben gekozen voor een brede doelgroep, zoals boeren die alleen grondstoffen leveren, boeren die hun ingrediënten zelf verwerken en The Green Table, een bedrijf dat plantaardige lang houdbare maaltijden produceert”, legt Burgers uit. “Voor al deze groepen is CSRD interessant. Afnemers kunnen ernaar vragen, omdat ze zelf CSRD-plichtig zijn, maar het kan ook aansluiten bij hun strategie. Neem bijvoorbeeld deze duurzaamheidsambities van supermarktketen Jumbo: Het voorkomen van grondstofverspilling en de reductie van CO2-uitstoot. Zij zetten nu groots in op lokale producten, van Nederlandse bodem.”

Hoe communiceer je jouw gunstige CSRD-score richting je klanten?

Tijdens de pilot werd onderzocht of de aanname dat lokale producten een lagere CO2-uitstoot hebben, daadwerkelijk klopt. Burgers: “Wat is de berekening van lokaal versus geïmporteerde eiwitrijke teelten? En wat gebeurt er als we de uitstoot van plantaardige producten vergelijken met dierlijke?” Daarbij werd nog een stap verder gegaan. “We waren ook heel benieuwd welk voordeel dat oplevert. Hoe communiceer je jouw gunstige CSRD-score richting je klanten? Aan welke richtlijnen moeten jouw afnemers voldoen? Kun je hen daarbij helpen en ervoor zorgen dat je daar zelf ook voordeel uit haalt? Daarnaast is het belangrijk om de CSRD-wetgeving sowieso goed te begrijpen. Want alleen als je de wetgeving goed begrijpt, kun je daar op de juiste manier op inspelen.”

Hulp van experts en samenwerking gezocht

Foodvalley besloot hiervoor de hulp van experts in te schakelen. “We hebben gekozen voor Green Food Lab, een foodconsultancy en communicatiebureau op het snijvlak van voeding en duurzaamheid. Ook hebben we CSRD-deskundige Wouter Staal van Climates om hulp gevraagd.” Om de footprint uit te rekenen is eveneens samenwerking gezocht. “We zijn gaan kijken welke partijen een laagdrempelige analyse kunnen maken. Daarbij zijn we bij Carbon Cloud terechtgekomen, mede op aanraden van Wouter Staal.”

Er bleken veel gegevens nodig te zijn. “Denk bijvoorbeeld aan antwoord op vragen als: welke ingrediënten zitten er in het eindproduct? Waar komen deze vandaan? Hoe zijn de gewassen geteeld? En op welke manier en met welke materialen zijn de producten verpakt ? Al met al gaat het om een flinke hoeveelheid informatie.”

Twee belangrijke learnings

Na het uitrekenen van de duurzaamheidsscore waren er twee belangrijke learnings: “Lokale productie speelt op het gebied van transport een veel kleinere rol dan we dachten, slechts om 4 tot 7%. Een lokale teelt is dus niet per definitie duurzamer. Daarom is inzetten op lokaal niet voldoende. Er zijn andere aspecten die belangrijker zijn.” Daarbij doelt Burgers met name op de teeltomstandigheden. “We ontdekten dat als je de echte waarde van een product wil laten doorrekenen, dus de LCA van een product, de teelt een grote rol speelt. Denk bijvoorbeeld aan de wijze waarop de grondstoffen worden verbouwd, het waterverbruik en de bijdrage aan de biodiversiteit. Hiermee kun je als teler echt impact maken.”

Voor het uitrekenen van het CO2-verbruik van de pure grondstoffen zijn tijdens de pilot generieke data gebruikt. “Om voor de Nederlandse eiwitrijke gewassen de juiste scores te berekenen, is het dus belangrijk om over concrete cijfers te beschikken. Dan kunnen we met Nederlands gemiddelden gaan werken voor de verschillende teelt groepen, zoals veldbonen, soja en kikkererwten. De Stichting Eiwitboeren van Nederland is hiermee aan de slag gegaan.”

Pitches voorbereiden

Het pilotproject ging verder dan alleen de berekening van de LCA. “Naast goede berekeningen is het enorm belangrijk om je verhaal goed over de bühne te krijgen”, weet Burgers. “Welke aspecten over duurzaamheid moet je meenemen om het beste resultaat te bereiken? Hoe zorg je voor extra toegevoegde waarde? Welke tools heb je in handen om je verhaal goed te vertellen, zodat het aansluit bij de wensen en doelstellingen van je klant?”

Hiervoor werden door de deelnemers met hulp van de experts pitches voorbereid. Daarbij werd de door Foodvalley ontwikkelde innovatieve vorm van ketensamenwerking, gehanteerd: EAT. Dat staat voor Entrepreneuring (ondernemerschap van zowel boeren als andere ketenpartners staat centraal) Apart (het ondersteunen van keteninitiatieven bij hun specifieke hulpvraag) en Together (relevante workshops en kennisdeling tussen de deelnemende keteninitiatieven over hun ervaringen). Burgers licht toe: “Onder Apart valt: hoe moet jouw pitch voor jouw producten eruit zien? Maar in het kader van ‘Together’ werden de pitches plenaire geoefend en aangescherpt. Daarbij ging het met name om de vraag: hoe kun je elkaar helpen om te verbeteren en wat kun je van elkaar leren.”

Benadrukken van een lage impact blijkt goede ingang

Een goede pitch richting de retail bleek heel belangrijk te zijn. “Daarbij gaat het ook om uniciteit van zowel het product als het verhaal daarachter. Wie ben je? Wat doe je allemaal? In het geval van deelnemer Geert Lindenhols, een velbonenteler uit Zuidwolde die zijn eigen teelt verwerkt tot eindproducten, spelen naast de lokale bedrijfsvoering ook andere facetten op het gebied van circulariteit een rol. Zo heeft hij bijvoorbeeld een windmolen op zijn terrein staan. Het blijkt waardevol om dit soort informatie mee te nemen in je pitch. Het gaat vaak om duurdere producten. Daarbij moet je zorgen dat niet alleen degene die je pitch bijwoont overtuigd is, maar dat diegene ook andere partijen binnen zijn organisatie kan overtuigen.”

Het benadrukken van een lage impact blijkt een goede ingang te zijn. “Retailers zijn daar volop mee bezig. Zo geeft Albert Heijn in de Allerhande informatie over producten met een lage en hoge impact. Daarnaast blijkt deze informatie ook heel waardevol te zijn voor voor B2B-afnemers, die aan de CSRD-moeten voldoen.”

Niet de retail, maar zelf meer ‘in control’

De pitches - en de gesprekken met marktpartijen die daarop volgden - bleken ook op een andere manier heel waardevol te zijn. “Naast veel waardevolle kennis en nieuwe contacten heeft het project gezorgd voor een andere houding van de deelnemers. Zij zijn veel zelfverzekerder geworden. Ze hadden het gevoel dat de retail altijd de controle had, maar nu zijn we zelf meer ‘in control’. Enkele reacties waren: ‘We zijn nu veel beter voorbereid op gesprekken met de handel'. ‘We zijn weerbaarder geworden in de discussie’. ‘We kunnen nu beter inspelen op de zorgen van onze klanten en daardoor trekken we hen nu sneller over de streep'. En: ‘Sommige klanten zijn zelfs verbaasd.' ‘Hoe weet jij dat als boer?’, vroegen ze dan'.

Impact-analyses zijn voor iedereen heel belangrijk

Foodvalley ziet een duidelijke meerwaarde in de pilot. “Daarom willen we deze graag breder uitrollen. Er worden veel workshops over de CSRD gegeven, maar niet voor deze doelgroep, zoals boeren die hun ingrediënten leveren of ze zelf verwerken in een eindproduct. Zo kunnen we ervoor zorgen boeren in contact komen met de juiste marktpartijen, teelten beter aansluiten bij de marktvraag, producenten meer lokale producten opnemen en de teelt en verwerking van deze ingrediënten verder opgeschaald kunnen worden.”

Daarom wordt in andere projecten de CSRD-berekening inmiddels meegenomen. “Dat doen we bijvoorbeeld in Plant Protein Forward. Daarnaast starten wij binnenkort met het programma ‘Redesign Food for Value’. Daarbij kijken we welke kleine aanpassingen er mogelijk zijn om meerwaarde te kunnen geven aan je product op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en circulariteit. Ook hierin nemen we de CSRD mee. Impact-analyses zijn voor iedereen heel belangrijk.“

LCA betaalbaarder maken

Daarnaast wordt partners de mogelijkheid geboden om tegen een gereduceerd tarief de LCA te laten berekenen. “Het uitrekenen van de CSRD-gegevens is duur, rond de € 2.100. Wij hebben bij Carbon Cloud een aantal LCA’s afgenomen. Zo proberen wij de pakketten voor onze partners betaalbaarder te maken.”

Een andere manier om kosten te besparen is door met algemene data te werken. “Deze data kun je niet gebruiken om bijvoorbeeld jouw impact ten opzichte van jouw concurrent te maken of als je je score op de verpakking wilt weergeven. Maar deze is wel heel goed te gebruiken voor je eigen inzicht. Zo bleek bij Green Table bijvoorbeeld rijst het grootste aandeel te hebben in de duurzaamheidscore. Dat komt doordat er bij de teelt methaan vrijkomt. Dat hadden we niet verwacht, omdat rijst plantaardig is. Zo kun je op basis van generieke data tot andere inzichten komen en daardoor aan de juiste knoppen draaien om je impact te verlagen “

In de eiwittransitie ziet ze veel toegevoegde waarde voor de LCA-analyses. “Uit onze analyses blijkt dat de verhouding tussen lokaal en export niet zoveel verschil maakt. De verhouding tussen plantaardig en dierlijk wél. Op dat gebied liggen er veel kansen. Dit kan echt een gamechanger in de eiwittransitie zijn.”

Dit kan echt een gamechanger in de eiwittransitie zijn

Voor boeren en andere ondernemers heeft ze de volgende tips: “Start met LCA-analyses. Zorg dat je inzicht krijgt. Waar kun je de grootste impact mee maken? Ook is het belangrijk dat je weet wat de nieuwe CSRD-wetgeving inhoudt, want dan weet je ook wat ervan je wordt verwacht en waar je leveranciers mee te maken krijgen. En het is goed om te weten hoe jouw product zich verhoudt ten opzichte van de concurrent en op welke manier je jouw footprint verder kunt verbeteren. Data zijn heel belangrijk om je verhaal goed over te brengen.”