‘Als je cowpea eenmaal hebt geproefd, dan ben je verkocht’

Cowpea is een veelzijdige en voedzame peulvrucht uit West-Afrika. Door het hoge eiwitgehalte en het gunstige eiwitprofiel biedt de verwerking ook in Nederland kansen. De grootste uitdaging is echter het opzetten van een keten. Hoe wek je de interesse van producenten en consumenten?

Serie over Cowpea

Dit is het eerste deel uit een serie artikelen over cowpea. In het tweede artikel vertelt Elisabeth Obeng over haar start-up waarmee ze cowpea-meel in Nederland wil importeren. De kansen van cowpea als zuivelvervanger belichten we in het derde artikel.

Cowpea (Vigna unguiculata) is eenjarige plant die zijn oorsprong heeft in Afrika, waar het al duizenden jaren wordt verbouwd. Het is een belangrijk gewas in dit deel van de wereld. Het gewas kan namelijk prima tegen warme, droge klimaten en arme bodems. Bovendien heeft cowpea het vermogen om stikstof te binden uit de lucht, waardoor het de bodemvruchtbaarheid kan verbeteren.

“Cowpea zorgt voor een gigantische handel tussen de West-Afrikaanse landen”, vertelt Gijs Kleter van Wageningen Food Safety Research (WFSR). “Inmiddels is er sprake van een kleine exportketen. Deze richt zich vooral op Nigerianen en andere West Afrikanen, die bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk, in Amerika of in Nederland wonen en graag de smaak van thuis proeven. Dat is natuurlijk een vrij beperkte markt, waarmee niet de doorsnee westerse consument wordt bereikt. Terwijl daar wel mogelijkheden liggen.”

Voor boeren in ontwikkelingslanden biedt cowpea een betrouwbare bron van inkomsten en voedselzekerheid

Een toename van de export draagt bij aan het welzijn van de inheemse bevolking. “Voor boeren in ontwikkelingslanden biedt cowpea een betrouwbare bron van inkomsten en voedselzekerheid. Zo helpen we de Afrikaanse boeren om een inkomen te vergaren.” Voor import naar Europa zijn er diverse kansen. “Europa wil graag een vrijhandelsverdrag met West-Afrika. Ook nieuwe duurzame regelgeving speelt een rol, zoals de nieuwe Europese wet die ontbossing tegengaat. Datzelfde geldt voor toenemende eisen op het gebied van due diligence. De cowpea teelt is biologisch en heeft weinig milieu-impact.”

Cowpea in de eiwittransitie

Kleter verwacht dat cowpea eveneens een rol kan spelen in de eiwittransitie. “Cowpea is rijk aan eiwitten, vezels, vitaminen en mineralen, zoals ijzer en magnesium. Het eiwitprofiel is gunstig. Al ligt het eiwitgehalte iets lager dan dat van soja. Cowpea smaakt mild, nootachtig en romig. De smaak is niet zo bonig als die van veel andere peulvruchten. Daardoor liggen er kansen voor de toepassing in plantaardige zuivelvervangers.”

De smaak is romig. Daardoor liggen er kansen voor de toepassing in plantaardige zuivelvervangers

Het mooiste is echter om voor cowpea een nieuw marktsegment te creëren, vindt Kleter. “Cowpea kan worden gebruikt in een breed scala aan gerechten, van stoofschotels en soepen tot salades en bijgerechten, weet Kleter. “Hierdoor kan het gemakkelijk worden geïntegreerd in verschillende keukens en voedingspatronen.” Cowpea kan zelfs worden verwerkt in brood. “Het Nutrifoods-project van collega-onderzoekers vond in cowpea een goede vervanger voor granen in brood. Toen er op een gegeven moment een graantekort was door de oorlogssituatie in Oekraïne bleek cowpea een hele goede oplossing te zijn.”

Onderzoek naar kansen Afrikaanse gewassen

Naast cowpea onderzoekt de WUR/WFSR ook de kansen voor andere Afrikaanse gewassen, zoals soja uit West-Afrika en de Bambaraboon, een verre verwant van cowpea. “Voor soja is het bijvoorbeeld belangrijk om te benadrukken dat de Afrikaanse teelt ontbossingsvrij is”, vertelt Kleter. “Bambara is minder veredeld dan cowpea. Maar het is wel een interessant ingrediënt, dat zich eveneens heel goed leent als zuivelvervanger. Een bedrijf uit Singapore gebruikt het inmiddels in melkvervangers.” Kleter ziet zeker kansen in het gebruik van alternatieve eiwitten van Afrikaanse bodem. “Deze ondergewaardeerde hulpbronnen hebben een positieve ecologische voetafdruk, evenals gunstige functionele en voedingskenmerken.”

Importverbod van cowpea uit Nigeria

Er zijn echter ook uitdagingen in verband met pesticidengebruik. “Er zijn meerdere keren hoge residuniveaus aangetroffen in geïmporteerde cowpea. Dat heeft geleid tot een Europees importverbod van cowpea uit Nigeria.” Over de aanleiding van het pesticidengebruik vertelt hij: “Tijdens de opslag komen de eitjes die een bepaald kevertje op de droge bonen gelegd heeft uit. Die larven tasten de bonen aan. De aangetaste bonen hebben daardoor kleine, perfect ronde gaatjes. Om dat te voorkomen, worden pesticiden gebruikt. Daarbij gaat het veelal om half-vluchtige bestrijdingsmiddelen, die acuut toxische residuen achter laten. Daarbij gaat het om echt heel gevaarlijke niveaus.”

Er zijn alternatieven, zoals plastic zakken om de bonen in te bewaren. “Dat werkt goed, maar dan moeten de bonen wel heel goed gedroogd zijn. Anders ontstaat er schimmel. Bovendien hangt er aan de zakken ook een prijskaartje.” Ondanks het importverbod zijn er wel mogelijkheden om de bonen te importeren. “Het verbod geldt voor de import van intacte bonen en niet voor meel. Als de bonen gelijk verwerkt worden, dan krijgt de kever geen kans en zijn pesticiden niet nodig.”

Opzetten van een keten

Hij pleit voor het opzetten van een keten. “We weten dat er kansen liggen, maar helaas neemt niemand het initiatief om de verschillende schakels bij elkaar te brengen. Daarbij zit de grootste bottleneck aan het einde van de keten. Hoe krijg je een producent bijvoorbeeld zover om cowpea te gebruiken? Daarbij gaat het om zaken als prijs, functionaliteit, kwaliteit, aanvoer en natuurlijk de consument zelf. In hoeverre is die vertrouwd met cowpea? Op beperkte schaal zijn er wat proeven gedaan waarbij consumenten gerechten met cowpea hebben geproefd. De resultaten waren positief.”

Kleter besluit: “Het is een kansrijk gewas, maar er zijn nog wel veel uitdagingen. Maar als je cowpea eenmaal hebt geproefd, dan ben je verkocht.”

Cowpea is een veelzijdige en voedzame peulvrucht uit West-Afrika. Door het hoge eiwitgehalte en het gunstige eiwitprofiel biedt de verwerking ook in Nederland kansen. De grootste uitdaging is echter het opzetten van een keten. Hoe wek je de interesse van producenten en consumenten?

Serie over Cowpea

Dit is het eerste deel uit een serie artikelen over cowpea. In het tweede artikel vertelt Elisabeth Obeng over haar start-up waarmee ze cowpea-meel in Nederland wil importeren. De kansen van cowpea als zuivelvervanger belichten we in het derde artikel.

Cowpea (Vigna unguiculata) is eenjarige plant die zijn oorsprong heeft in Afrika, waar het al duizenden jaren wordt verbouwd. Het is een belangrijk gewas in dit deel van de wereld. Het gewas kan namelijk prima tegen warme, droge klimaten en arme bodems. Bovendien heeft cowpea het vermogen om stikstof te binden uit de lucht, waardoor het de bodemvruchtbaarheid kan verbeteren.

“Cowpea zorgt voor een gigantische handel tussen de West-Afrikaanse landen”, vertelt Gijs Kleter van Wageningen Food Safety Research (WFSR). “Inmiddels is er sprake van een kleine exportketen. Deze richt zich vooral op Nigerianen en andere West Afrikanen, die bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk, in Amerika of in Nederland wonen en graag de smaak van thuis proeven. Dat is natuurlijk een vrij beperkte markt, waarmee niet de doorsnee westerse consument wordt bereikt. Terwijl daar wel mogelijkheden liggen.”

Voor boeren in ontwikkelingslanden biedt cowpea een betrouwbare bron van inkomsten en voedselzekerheid

Een toename van de export draagt bij aan het welzijn van de inheemse bevolking. “Voor boeren in ontwikkelingslanden biedt cowpea een betrouwbare bron van inkomsten en voedselzekerheid. Zo helpen we de Afrikaanse boeren om een inkomen te vergaren.” Voor import naar Europa zijn er diverse kansen. “Europa wil graag een vrijhandelsverdrag met West-Afrika. Ook nieuwe duurzame regelgeving speelt een rol, zoals de nieuwe Europese wet die ontbossing tegengaat. Datzelfde geldt voor toenemende eisen op het gebied van due diligence. De cowpea teelt is biologisch en heeft weinig milieu-impact.”

Cowpea in de eiwittransitie

Kleter verwacht dat cowpea eveneens een rol kan spelen in de eiwittransitie. “Cowpea is rijk aan eiwitten, vezels, vitaminen en mineralen, zoals ijzer en magnesium. Het eiwitprofiel is gunstig. Al ligt het eiwitgehalte iets lager dan dat van soja. Cowpea smaakt mild, nootachtig en romig. De smaak is niet zo bonig als die van veel andere peulvruchten. Daardoor liggen er kansen voor de toepassing in plantaardige zuivelvervangers.”

De smaak is romig. Daardoor liggen er kansen voor de toepassing in plantaardige zuivelvervangers

Het mooiste is echter om voor cowpea een nieuw marktsegment te creëren, vindt Kleter. “Cowpea kan worden gebruikt in een breed scala aan gerechten, van stoofschotels en soepen tot salades en bijgerechten, weet Kleter. “Hierdoor kan het gemakkelijk worden geïntegreerd in verschillende keukens en voedingspatronen.” Cowpea kan zelfs worden verwerkt in brood. “Het Nutrifoods-project van collega-onderzoekers vond in cowpea een goede vervanger voor granen in brood. Toen er op een gegeven moment een graantekort was door de oorlogssituatie in Oekraïne bleek cowpea een hele goede oplossing te zijn.”

Onderzoek naar kansen Afrikaanse gewassen

Naast cowpea onderzoekt de WUR/WFSR ook de kansen voor andere Afrikaanse gewassen, zoals soja uit West-Afrika en de Bambaraboon, een verre verwant van cowpea. “Voor soja is het bijvoorbeeld belangrijk om te benadrukken dat de Afrikaanse teelt ontbossingsvrij is”, vertelt Kleter. “Bambara is minder veredeld dan cowpea. Maar het is wel een interessant ingrediënt, dat zich eveneens heel goed leent als zuivelvervanger. Een bedrijf uit Singapore gebruikt het inmiddels in melkvervangers.” Kleter ziet zeker kansen in het gebruik van alternatieve eiwitten van Afrikaanse bodem. “Deze ondergewaardeerde hulpbronnen hebben een positieve ecologische voetafdruk, evenals gunstige functionele en voedingskenmerken.”

Importverbod van cowpea uit Nigeria

Er zijn echter ook uitdagingen in verband met pesticidengebruik. “Er zijn meerdere keren hoge residuniveaus aangetroffen in geïmporteerde cowpea. Dat heeft geleid tot een Europees importverbod van cowpea uit Nigeria.” Over de aanleiding van het pesticidengebruik vertelt hij: “Tijdens de opslag komen de eitjes die een bepaald kevertje op de droge bonen gelegd heeft uit. Die larven tasten de bonen aan. De aangetaste bonen hebben daardoor kleine, perfect ronde gaatjes. Om dat te voorkomen, worden pesticiden gebruikt. Daarbij gaat het veelal om half-vluchtige bestrijdingsmiddelen, die acuut toxische residuen achter laten. Daarbij gaat het om echt heel gevaarlijke niveaus.”

Er zijn alternatieven, zoals plastic zakken om de bonen in te bewaren. “Dat werkt goed, maar dan moeten de bonen wel heel goed gedroogd zijn. Anders ontstaat er schimmel. Bovendien hangt er aan de zakken ook een prijskaartje.” Ondanks het importverbod zijn er wel mogelijkheden om de bonen te importeren. “Het verbod geldt voor de import van intacte bonen en niet voor meel. Als de bonen gelijk verwerkt worden, dan krijgt de kever geen kans en zijn pesticiden niet nodig.”

Opzetten van een keten

Hij pleit voor het opzetten van een keten. “We weten dat er kansen liggen, maar helaas neemt niemand het initiatief om de verschillende schakels bij elkaar te brengen. Daarbij zit de grootste bottleneck aan het einde van de keten. Hoe krijg je een producent bijvoorbeeld zover om cowpea te gebruiken? Daarbij gaat het om zaken als prijs, functionaliteit, kwaliteit, aanvoer en natuurlijk de consument zelf. In hoeverre is die vertrouwd met cowpea? Op beperkte schaal zijn er wat proeven gedaan waarbij consumenten gerechten met cowpea hebben geproefd. De resultaten waren positief.”

Kleter besluit: “Het is een kansrijk gewas, maar er zijn nog wel veel uitdagingen. Maar als je cowpea eenmaal hebt geproefd, dan ben je verkocht.”