Is Nederlandse sojateelt de nieuwe weg voor tofu en tempeh?

Tempeh en tofu winnen aan populariteit, maar de herkomst van de grondstof soja staat ter discussie. Nederlandse initiatieven zoals Schouten Europe en NL Soja verkennen de mogelijkheden om lokaal geteelde soja te gebruiken voor deze producten. Welke kansen zijn er?

Schouten Europe heeft veel ervaring met het produceren van tempeh. “In plaats van soja uit het buitenland gebruiken we liever Nederlandse sojabonen of veldbonen”, vertelt Mark van Noorloos namens het bedrijf. “Daarom zijn we in 2023 in samenwerking met Agrifirm de haalbaarheid van een lokale keten van tempeh producten op basis van Nederlandse soja en veldbonen gaan onderzoeken. Dat jaar werd gestart met 1 hectare sojateelt bij telers in Woudrichem. Afgelopen jaar zijn nog meer telers bij deze samenwerking betrokken. Zij hebben verschillende rassen soja geteeld.”

Over de conclusie vertelt Van Noorloos: “Er zijn positieve resultaten behaald met het maken van tempeh van Nederlandse sojabonen en veldbonen. De tempeh is smaakvol en goed bruikbaar. Echter, de economische haalbaarheid is nog niet voldoende, zowel voor boeren als voor de handel. Het traject was leerzaam en we blijven binnen de keten zoeken naar mogelijkheden om plantaardige eiwitten uit Nederland te commercialiseren, mits dit voor alle betrokken partijen haalbaar en winstgevend is.”

De economische haalbaarheid is nog niet voldoende

Nederlandse sojateelt nog in opkomst

Een ander bedrijf dat pioniert op het gebied van soja uit eigen land is NL Soja, een bedrijf van Evert Jan Daling en zijn zoon Bas. Evert Jan vertelt: “In de jaren negentig deed ik veel projectontwikkeling in Oost-Europa. Toen raakte ik betrokken bij een project over de gangbare sojateelt, met name gericht op de veehouderij. Zo kwam ik op het idee om de sojateelt in Nederland te introduceren. Ik heb hier lang over nagedacht, want er zijn allerlei uitdagingen.”

In Nederland wordt weinig soja geteeld, weet Daling. “Dat komt vooral omdat soja massaal wordt geïmporteerd. Daardoor is het lastig om een goed verdienmodel te realiseren. Bovendien is het teelttechnisch een risicovol gewas. Waarom zou je als boer soja telen op een plek waar bijvoorbeeld tarwe kan groeien? Die teelt neemt veel minder risico’s met zich mee.”

Er zijn echter ook kansen. “We zitten middenin de eiwittransitie. In plantaardige producten is de sojaboon het allerbeste ingrediënt. Dat komt met name door de kwaliteit van de eiwitsamenstelling; alle essentiële aminozuren zitten erin. Helaas is soja een zeer polariserende grondstof, die met GMO, intensieve veehouderij en het verdrijven van Indianen en bomenkap wordt geassocieerd”, weet hij.

Lokale soja als onderscheidend product

Het verdienmodel zit in zijn ogen in het onderscheid in de markt, dus in de niche. “Met onze Nederlandse teelt vegen we alle argumenten om geen soja te eten in één keer van tafel. Heel bewust kiezen we voor GMO-vrije en biologische soja, die bij wijze van spreken in onze achtertuin is geteeld. Ik denk dat we hiermee heel sterk verhaal hebben.”

Daling heeft een achtergrond in de veredeling en was benieuwd welke bepaalde rassen het beste in het Nederlandse klimaat gedijen en bonen leveren van een uitstekende kwaliteit. “Voor de teelt werken we samen met een aantal biologische boeren. Wij huren van hen een deel van het land en nemen zowel het teeltrisico als het oogstenrisico volledig op ons.”

De eerste teelt was in 2022. “Inmiddels gaan we het vierde teeltseizoen in. De teelt gaat goed. We hebben drie heel verschillende jaren gehad, maar gelukkig is de opbrengst iedere keer succesvol geweest. We proberen te variëren met rassen. De verschillen blijken onderling best groot te zijn. Inmiddels hebben we drie succesvolle rassen geselecteerd. Daarnaast blijven we ieder jaar met nieuwe rassen experimenteren. Afgelopen jaar hebben we 5,5 hectare geoogst en we hopen langzaam te groeien richting die 10 hectare. Wij zijn de enige partij in Nederland die biologische soja op deze schaal aanbiedt.”

Lees ook: Protealis: met snelle veredeling lokale sojateelt laten groeien

Afzet en uitbreiding van productie

De Nederlandse soja wordt via een webshop verkocht. “We richten ons op consumenten die zoek zijn naar lokale en gezonde producten. Om onze soja onder de aandacht te brengen, staan we op markten en beurzen. De afgelopen jaren hebben we op meerdere beurzen en markten gestaan. Dit jaar kijken we met name naar horecabeurzen om onze producten te promoten.”

Daling merkt dat steeds meer consumenten de producten waarderen. “Vooral vanwege de goede, biologische kwaliteit en het feit dat ze uit eigen land komen. De smaak schijnt echt erg goed te zijn. Ook van mensen met een Aziatische achtergrond krijgen we positieve reacties. Zo lukt het ons om zonder vreemd kapitaal en zonder subsidies onze afzet steeds verder te vergroten.” Daarnaast neemt ook de levering aan de horeca toe. “We leveren aan verschillende restaurants.”

Tempeh van Nederlandse sojabonen

Vorig jaar zijn vader en zoon gestart met het maken van tempeh van hun sojabonen. “Van een kookstudio kregen we de tip om hiermee te beginnen. Op zich is het geen moeilijk product om te maken, zolang je maar gedisciplineerd bent. Je moet zorgen dat je het proces goed volgt en geduld hebben.”

Voor de toekomst ziet Daling veel kansen. “We hebben de volledige keten van teelt tot en met de afzet volledig in eigen beheer. Vanwege de toenemende vraag willen we de productie verder opschalen. Ook willen we graag ons assortiment verder uitbreiden met bijvoorbeeld tofu. Ook voor dit product is soja zeer geschikt. Wij leveren onze bonen aan een tofufabriekje in Kopenhagen. Zij zijn erg tevreden over de kwaliteit.”

Hij besluit: “De sojaboon is een kwalitatief en veelzijdig product waarvan de eiwitkwaliteit vergelijkbaar is met melk vlees, zuivel en eieren. Wij bewijzen dat soja wel degelijk in ons land kan groeien en dat de teelt rendabel kan zijn als je de juiste markt hebt gevonden.”

Lees meer over tofu en tempeh: natuurlijke eiwitbronnen met potentie en kansen in een convenience-jasje

Tempeh en tofu winnen aan populariteit, maar de herkomst van de grondstof soja staat ter discussie. Nederlandse initiatieven zoals Schouten Europe en NL Soja verkennen de mogelijkheden om lokaal geteelde soja te gebruiken voor deze producten. Welke kansen zijn er?

Schouten Europe heeft veel ervaring met het produceren van tempeh. “In plaats van soja uit het buitenland gebruiken we liever Nederlandse sojabonen of veldbonen”, vertelt Mark van Noorloos namens het bedrijf. “Daarom zijn we in 2023 in samenwerking met Agrifirm de haalbaarheid van een lokale keten van tempeh producten op basis van Nederlandse soja en veldbonen gaan onderzoeken. Dat jaar werd gestart met 1 hectare sojateelt bij telers in Woudrichem. Afgelopen jaar zijn nog meer telers bij deze samenwerking betrokken. Zij hebben verschillende rassen soja geteeld.”

Over de conclusie vertelt Van Noorloos: “Er zijn positieve resultaten behaald met het maken van tempeh van Nederlandse sojabonen en veldbonen. De tempeh is smaakvol en goed bruikbaar. Echter, de economische haalbaarheid is nog niet voldoende, zowel voor boeren als voor de handel. Het traject was leerzaam en we blijven binnen de keten zoeken naar mogelijkheden om plantaardige eiwitten uit Nederland te commercialiseren, mits dit voor alle betrokken partijen haalbaar en winstgevend is.”

De economische haalbaarheid is nog niet voldoende

Nederlandse sojateelt nog in opkomst

Een ander bedrijf dat pioniert op het gebied van soja uit eigen land is NL Soja, een bedrijf van Evert Jan Daling en zijn zoon Bas. Evert Jan vertelt: “In de jaren negentig deed ik veel projectontwikkeling in Oost-Europa. Toen raakte ik betrokken bij een project over de gangbare sojateelt, met name gericht op de veehouderij. Zo kwam ik op het idee om de sojateelt in Nederland te introduceren. Ik heb hier lang over nagedacht, want er zijn allerlei uitdagingen.”

In Nederland wordt weinig soja geteeld, weet Daling. “Dat komt vooral omdat soja massaal wordt geïmporteerd. Daardoor is het lastig om een goed verdienmodel te realiseren. Bovendien is het teelttechnisch een risicovol gewas. Waarom zou je als boer soja telen op een plek waar bijvoorbeeld tarwe kan groeien? Die teelt neemt veel minder risico’s met zich mee.”

Er zijn echter ook kansen. “We zitten middenin de eiwittransitie. In plantaardige producten is de sojaboon het allerbeste ingrediënt. Dat komt met name door de kwaliteit van de eiwitsamenstelling; alle essentiële aminozuren zitten erin. Helaas is soja een zeer polariserende grondstof, die met GMO, intensieve veehouderij en het verdrijven van Indianen en bomenkap wordt geassocieerd”, weet hij.

Lokale soja als onderscheidend product

Het verdienmodel zit in zijn ogen in het onderscheid in de markt, dus in de niche. “Met onze Nederlandse teelt vegen we alle argumenten om geen soja te eten in één keer van tafel. Heel bewust kiezen we voor GMO-vrije en biologische soja, die bij wijze van spreken in onze achtertuin is geteeld. Ik denk dat we hiermee heel sterk verhaal hebben.”

Daling heeft een achtergrond in de veredeling en was benieuwd welke bepaalde rassen het beste in het Nederlandse klimaat gedijen en bonen leveren van een uitstekende kwaliteit. “Voor de teelt werken we samen met een aantal biologische boeren. Wij huren van hen een deel van het land en nemen zowel het teeltrisico als het oogstenrisico volledig op ons.”

De eerste teelt was in 2022. “Inmiddels gaan we het vierde teeltseizoen in. De teelt gaat goed. We hebben drie heel verschillende jaren gehad, maar gelukkig is de opbrengst iedere keer succesvol geweest. We proberen te variëren met rassen. De verschillen blijken onderling best groot te zijn. Inmiddels hebben we drie succesvolle rassen geselecteerd. Daarnaast blijven we ieder jaar met nieuwe rassen experimenteren. Afgelopen jaar hebben we 5,5 hectare geoogst en we hopen langzaam te groeien richting die 10 hectare. Wij zijn de enige partij in Nederland die biologische soja op deze schaal aanbiedt.”

Lees ook: Protealis: met snelle veredeling lokale sojateelt laten groeien

Afzet en uitbreiding van productie

De Nederlandse soja wordt via een webshop verkocht. “We richten ons op consumenten die zoek zijn naar lokale en gezonde producten. Om onze soja onder de aandacht te brengen, staan we op markten en beurzen. De afgelopen jaren hebben we op meerdere beurzen en markten gestaan. Dit jaar kijken we met name naar horecabeurzen om onze producten te promoten.”

Daling merkt dat steeds meer consumenten de producten waarderen. “Vooral vanwege de goede, biologische kwaliteit en het feit dat ze uit eigen land komen. De smaak schijnt echt erg goed te zijn. Ook van mensen met een Aziatische achtergrond krijgen we positieve reacties. Zo lukt het ons om zonder vreemd kapitaal en zonder subsidies onze afzet steeds verder te vergroten.” Daarnaast neemt ook de levering aan de horeca toe. “We leveren aan verschillende restaurants.”

Tempeh van Nederlandse sojabonen

Vorig jaar zijn vader en zoon gestart met het maken van tempeh van hun sojabonen. “Van een kookstudio kregen we de tip om hiermee te beginnen. Op zich is het geen moeilijk product om te maken, zolang je maar gedisciplineerd bent. Je moet zorgen dat je het proces goed volgt en geduld hebben.”

Voor de toekomst ziet Daling veel kansen. “We hebben de volledige keten van teelt tot en met de afzet volledig in eigen beheer. Vanwege de toenemende vraag willen we de productie verder opschalen. Ook willen we graag ons assortiment verder uitbreiden met bijvoorbeeld tofu. Ook voor dit product is soja zeer geschikt. Wij leveren onze bonen aan een tofufabriekje in Kopenhagen. Zij zijn erg tevreden over de kwaliteit.”

Hij besluit: “De sojaboon is een kwalitatief en veelzijdig product waarvan de eiwitkwaliteit vergelijkbaar is met melk vlees, zuivel en eieren. Wij bewijzen dat soja wel degelijk in ons land kan groeien en dat de teelt rendabel kan zijn als je de juiste markt hebt gevonden.”

Lees meer over tofu en tempeh: natuurlijke eiwitbronnen met potentie en kansen in een convenience-jasje