Hoe brengen we het voedselsysteem terug op koers?

Zijn we op de juiste weg of moet de koers gewijzigd worden? Dat is de vraag die tijdens het Foodvalley Partner Event wordt beantwoord. Het ontluisterende antwoord: nee, er is een koerswijziging nodig voor een duurzaam voedselsysteem.

“De conclusie: we zijn ‘off-track’.” Daarmee start Sofie te Wierik aan het laatste deel van haar presentatie. Zij is werkzaam bij het Planbureau voor de Leefomgeving en werkte mee aan de update van het EAT-Lancet rapport, die een paar weken geleden is gepresenteerd. In grote lijnen is daarin niks veranderd, de voorgestelde richting uit 2018 staat nog steeds. De manier waarop het voedselsysteem is ingericht is ontoereikend. In de update is hier de lijn ‘rechtvaardigheid’ aan toegevoegd: is het voedselsysteem rechtvaardig voor iedereen? Nu nog niet. Te Wierik: “Het voedselsysteem moet voor iedereen kunnen leveren. Als we niets doen wordt het produceren van voeding moeilijker en dan wordt het voeden van de wereldbevolking een nog grotere uitdaging.”

De innovatie die nu wordt gepromoot is niet radicaal; het is innovatie in efficiëntie

Het zal geen verrassing zijn voor de mensen in de zaal. Zij zijn onderdeel van de Foodvalley communities, zoals The Protein Community, The Healthier Food Community of een van The Circulair Agrifood Communities. Hier willen de partijen graag aan de slag en ze worden aan het begin van de dag dan ook liefkozend tot ‘superheroes’ gedoopt. Mooi, want zij zijn nodig om weer ‘on track’ te komen.

Innovatief of efficiënt?

“Er wordt veel gesproken over innovatie, maar is dat ook de innovatie die nodig is?” Het is een interessante vraag die WUR-onderzoeker Jeroen Candel opwerpt. Uit zijn onderzoek blijkt dat er veel aandacht en ruimte is voor innovatie, maar dat dit misschien niet de wenselijkste vorm is van innovatie voor de nodige verandering in het voedselsysteem. “Brussel en onze nationale overheid benoemen innovatie als oplossing voor alle grotere uitdagingen waar we nu voor staan. Er wordt bovendien veel geld in geïnvesteerd. Maar wie serieus is over het aanpakken van de klimaatverandering en het vergroten van de biodiversiteit, weet dat er een radicale verandering van het voedselsysteem nodig is. De innovatie die nu wordt gepromoot is niet radicaal; het is innovatie in efficiëntie.”

Daar zit volgens hem een probleem, want het huidige systeem wordt door deze innovatie in stand gehouden. Er gaan miljoenen richting innovatieve programma’s. Hij noemt als voorbeeld het Topsectorenprogramma, dat gangbare landbouw veel meer beloont dan biologische landbouw (5% van alle projecten was biologisch). “We blijven praten over de toekomst, maar belonen wat veilig en herkenbaar is.”

Candel geeft de aanwezigen mee dat we ons moeten blijven inzetten op het veranderen van deze denkwijze. “We moeten ons gezamenlijk blijven inzetten voor een verandering van het politieke beleid. We hebben bestuurlijke innovatie nodig, die ook tot de verandering leidt die we nodig hebben.”

Koers duidelijk, nu vaart

Na afloop geven een paar aanwezigen aan de presentaties een tikkie negatief te vinden. “Of het was gewoon heel realistisch”, vertelt een van hen. “Maar het is toch positief dat we weer met zoveel mensen hier bij elkaar gekomen zijn, omdat we dit belangrijk vinden.”

Hoe zit het dan met de vraag of we nog op het juiste pad zitten? De club die bijeen is gekomen op de Wageningen Campus denkt in ieder geval wel, maar de vraag blijft: hoe komt het buiten deze bubbel? De deelnemers aan het Partner Event denken daar in het vervolg van het programma verder over na, bijvoorbeeld door een podcast op te nemen. Wat de uitkomst ook zal zijn, één ding is duidelijk: alleen door samen te werken, kennis te delen en de moed te hebben om anders te denken, kunnen we het voedselsysteem daadwerkelijk weer ‘on track’ brengen.

Zijn we op de juiste weg of moet de koers gewijzigd worden? Dat is de vraag die tijdens het Foodvalley Partner Event wordt beantwoord. Het ontluisterende antwoord: nee, er is een koerswijziging nodig voor een duurzaam voedselsysteem.

“De conclusie: we zijn ‘off-track’.” Daarmee start Sofie te Wierik aan het laatste deel van haar presentatie. Zij is werkzaam bij het Planbureau voor de Leefomgeving en werkte mee aan de update van het EAT-Lancet rapport, die een paar weken geleden is gepresenteerd. In grote lijnen is daarin niks veranderd, de voorgestelde richting uit 2018 staat nog steeds. De manier waarop het voedselsysteem is ingericht is ontoereikend. In de update is hier de lijn ‘rechtvaardigheid’ aan toegevoegd: is het voedselsysteem rechtvaardig voor iedereen? Nu nog niet. Te Wierik: “Het voedselsysteem moet voor iedereen kunnen leveren. Als we niets doen wordt het produceren van voeding moeilijker en dan wordt het voeden van de wereldbevolking een nog grotere uitdaging.”

De innovatie die nu wordt gepromoot is niet radicaal; het is innovatie in efficiëntie

Het zal geen verrassing zijn voor de mensen in de zaal. Zij zijn onderdeel van de Foodvalley communities, zoals The Protein Community, The Healthier Food Community of een van The Circulair Agrifood Communities. Hier willen de partijen graag aan de slag en ze worden aan het begin van de dag dan ook liefkozend tot ‘superheroes’ gedoopt. Mooi, want zij zijn nodig om weer ‘on track’ te komen.

Innovatief of efficiënt?

“Er wordt veel gesproken over innovatie, maar is dat ook de innovatie die nodig is?” Het is een interessante vraag die WUR-onderzoeker Jeroen Candel opwerpt. Uit zijn onderzoek blijkt dat er veel aandacht en ruimte is voor innovatie, maar dat dit misschien niet de wenselijkste vorm is van innovatie voor de nodige verandering in het voedselsysteem. “Brussel en onze nationale overheid benoemen innovatie als oplossing voor alle grotere uitdagingen waar we nu voor staan. Er wordt bovendien veel geld in geïnvesteerd. Maar wie serieus is over het aanpakken van de klimaatverandering en het vergroten van de biodiversiteit, weet dat er een radicale verandering van het voedselsysteem nodig is. De innovatie die nu wordt gepromoot is niet radicaal; het is innovatie in efficiëntie.”

Daar zit volgens hem een probleem, want het huidige systeem wordt door deze innovatie in stand gehouden. Er gaan miljoenen richting innovatieve programma’s. Hij noemt als voorbeeld het Topsectorenprogramma, dat gangbare landbouw veel meer beloont dan biologische landbouw (5% van alle projecten was biologisch). “We blijven praten over de toekomst, maar belonen wat veilig en herkenbaar is.”

Candel geeft de aanwezigen mee dat we ons moeten blijven inzetten op het veranderen van deze denkwijze. “We moeten ons gezamenlijk blijven inzetten voor een verandering van het politieke beleid. We hebben bestuurlijke innovatie nodig, die ook tot de verandering leidt die we nodig hebben.”

Koers duidelijk, nu vaart

Na afloop geven een paar aanwezigen aan de presentaties een tikkie negatief te vinden. “Of het was gewoon heel realistisch”, vertelt een van hen. “Maar het is toch positief dat we weer met zoveel mensen hier bij elkaar gekomen zijn, omdat we dit belangrijk vinden.”

Hoe zit het dan met de vraag of we nog op het juiste pad zitten? De club die bijeen is gekomen op de Wageningen Campus denkt in ieder geval wel, maar de vraag blijft: hoe komt het buiten deze bubbel? De deelnemers aan het Partner Event denken daar in het vervolg van het programma verder over na, bijvoorbeeld door een podcast op te nemen. Wat de uitkomst ook zal zijn, één ding is duidelijk: alleen door samen te werken, kennis te delen en de moed te hebben om anders te denken, kunnen we het voedselsysteem daadwerkelijk weer ‘on track’ brengen.