EiWet-houder De Wrede: ‘Eiwittransitie is antwoord op heel veel uitdagingen’

Kirsten de Wrede is benoemd tot EiWet-houder 2024 vanwege sterk leiderschap in de eiwittransitie. De Groningse wethouder is onder meer initiatiefnemer van een routekaart naar meer plantaardige voeding in 2030, gemeentelijke voedselhubs, moestuinen in iedere wijk, het stimuleren van plantaardige voeding op scholen en het verbod op vleespromotie in gemeentelijke reclamezuilen.

Wethouder Kirsten de Wrede (Partij voor de Dieren) is sinds 29 juni 2022 wethouder van de gemeente Groningen. Ze houdt zich bezig met de thema’s eiwittransitie, landbouw & platteland, natuur & ecologie, dieren, circulaire economie en cultuur. “Om de klimaatverandering tegen te gaan, wordt vaak naar de energietransitie gekeken. Maar de eiwittransitie is daarbij op z'n minst zo belangrijk. Deze transitie is een antwoord op heel veel uitdagingen, zowel op het gebied van ruimte als stikstof en gezondheid. En natuurlijk dierenwelzijn. De productie van dierlijke eiwitten kost veel landgebruik en bepaalt een groot deel van het landschap. Bovendien gaat dit gepaard met ontzettend veel CO2-uitstoot. Terwijl een plantaardig eiwitrijk dieet ook nog eens gezonder is. Daarnaast mis ik het gesprek over voedselzekerheid en korte ketens heel erg in het politieke debat.”

Ik mis het gesprek over voedselzekerheid en korte ketens in het politieke debat

Tijdens de coalitieonderhandelingen heeft De Wrede dit onderwerp hoog op de agenda gezet. “Sinds ik wethouder ben, voer ik gesprekken met diverse partijen, zowel in de gemeente als provincie Groningen. Denk daarbij aan partijen zoals LTO, Fascinating, horeca en andere ondernemers. Aan hen hebben we gevraagd welke rol wij als gemeente kunnen spelen bij het versnellen en verbreden van de eiwittransitie.”

Productie, consumptie en leefomgeving

Daaruit blijkt dat de veranderingen op drie gebieden aangevlogen kunnen worden: in de productie, de consumptiekanalen en de leefomgeving. De wethouder licht toe: “Wat betreft de productie van voedsel hebben we ons tot doel gesteld om in 2050 circulair te zijn.” Dat is volgens haar hard nodig. “Uit onderzoek van Hogeschool van Hall Larenstein blijkt dat de productie van dierlijke eiwitten in Noord-Nederland drie keer zo groot is als de consumptie. Daarnaast wordt ook nog eens twee keer zoveel groenten en fruit geïmporteerd als dat wijzelf opeten. Dat is niet circulair.”

Samen met Fascinating en de provincie Groningen zet de gemeente Groningen in op korte ketens. “We willen boeren de mogelijkheid geven om over te stappen naar de teelt van eiwitrijke gewassen en andere groenten, zoals wortel en lupine. Daarbij is het noodzakelijk dat er ook meer verwerkingscapaciteit komt.” Duurzaamheid is daarbij belangrijk. “Het gaat niet alleen om plantaardig, maar ook om lokaal en goed voor de ecologie en biodiversiteit. Denk bijvoorbeeld aan kruidenrijk grasland en wateropvang.”

Streefdoel gemeente Groningen

Op het gebied van consumptie wil de gemeente Groningen in 2050 toe naar een dieet van 30% dierlijke eiwitten en 70% plantaardige eiwitten. Als tussenstap is het streven om in 2030 40% dierlijke en 60% plantaardige eiwitten te consumeren. “Dit streefdoel is in lijn met circulariteit. Als we deze doelstelling halen dan kunnen we samen met het ommeland in ons eigen voedsel voorzien. Daarbij is het belangrijk dat we meer producten betrekken vanuit de eigen omgeving.”

De inwoners van de gemeente Groningen worden op verschillende manieren gestimuleerd om gezonder te eten. “Denk aan kooklessen aan kinderen. Daarbij wordt verteld welke voeding gezond en  duurzaam is.” De gemeente gaat echter nog een stap verder. Op het reclame-dragend straatmeubilair van de gemeente wordt geen reclame meer gemaakt voor vleesreclames, gokken en alcohol.

Voedselbossen en -tuintjes

De gemeente is al langere tijd bezig met het voedselbeleid. "Daardoor zijn er in verschillende wijken al voedseltuintjes aangelegd. Ook in nieuwe wijken worden deze tuinen inmiddels standaard gerealiseerd.” Daarnaast worden twee grote voedselbossen aangelegd. “Dit doen wij in samenwerking met onderwijsinstellingen, zoals Terra MBO. In de voedselbossen worden geen bestrijdingsmiddelen toegepast. We vinden het belangrijk dat studenten kunnen zien dat er alternatieven zijn.”

De Wrede merkt dat er onder de inwoners veel belangstelling is. “Er wordt veel gebruikgemaakt van de moestuinen in onze gemeente. Daardoor worden wachtlijsten gehanteerd. Ook de schoolmoestuinen zijn populair.”

Realisatie van voedselhubs

Verder werkt de gemeente aan de realisatie van voedselhubs. “Deze kunnen op verschillende manieren worden vormgegeven”, legt De Wrede uit. “De hub kan een plek zijn waar mensen samen komen om te koken, te eten en te praten over voedsel. In de gemeente zijn er al veel plekken waar dat gebeurt. Onlangs hebben we geïnventariseerd welke (sociale) voedselplekken in onze gemeente kunnen fungeren als een hub.”

Een voedselhub kan echter ook een plek zijn waar lokaal voedsel vanuit de producent wordt verzameld en gedistribueerd naar lokale ondernemers. “Hiermee willen we korte ketens faciliteren, van boer naar bord. We merken dat supermarkten graag lokale producten verkopen, maar dat het logistieke netwerk daarop niet is ingericht. Samen met boeren en supermarktondernemers denken we na over manieren om de supermarkten op een goede manier van lokale producten te voorzien.”

Als gemeente willen we korte ketens faciliteren, van boer naar bord

Voor de realisatie van deze voedselhubs wordt momenteel onderzoek gedaan. “We brengen in kaart wat de vraag en het aanbod in onze gemeente is. Samen met een aantal voedselinitiatieven op Westpark, NHL Stenden en de gemeente is een projectgroep opgezet om te kijken of we op vier plekken in de gemeente dit soort voedselhubs kunnen starten. Deze sluiten in eerste instantie aan bij bestaande voedseltuinen en wijk- en buurtcentra. We kijken welke functies toegevoegd moeten worden, zodat lokale producenten hier hun producten kunnen afzetten.”

Eiwet-wethouder

De Groningse wethouder Kirsten de Wrede is verkozen tot Ei-Wethouder tijdens de jaarlijkse conferentie ‘Gemeente Plant Vooruit’. Non-profit de Dierencoalitie en adviesbureau Greendish organiseren dit evenement. De Groningse wethouder werd gekozen uit de zeven genomineerde wethouders. Tijdens de conferentie konden de deelnemers kiezen tussen een top-3 van wethouders, van de gemeentes Amsterdam, Wageningen en Groningen. De Wrede overtuigde met haar enthousiaste relaas over plantaardige beleid, dat illustreert waartoe een gemeente bevoegd is om beleid te maken.

Rol van gemeenten in de eiwittransitie

De Wrede merkt dat de eiwittransitie leeft in de provincie Groningen. “Niet alleen onze gemeente is heel actief, maar dat geldt eveneens voor andere gemeenten, zoals Oldambt.” Ook andere partijen zetten zich in voor deze transitie. “Zowel in de provincie als in onze gemeente zijn er veel veganistische restaurants en horecagelegenheden die meer plantaardige opties op de kaart te zetten in plaats van vlees en vis. Ook de ziekenhuizen zien duidelijke voordelen op het gebied van de gezondheid en duurzaamheid.”

Gemeenten spelen een belangrijke rol in de eiwittransitie, benadrukt de wethouder. “De gemeente is een belangrijke verbinder en versneller.” In dat kader noemt ze de voedselzekerheid.  “Veel mensen gaan ervan uit dat het vanzelfsprekend is dat de schappen in de toekomst vol blijven liggen. Dat is echter helemaal niet vanzelfsprekend. Er zijn veranderingen op komst. Voedselzekerheid is in de toekomst helemaal niet zo zeker meer. Daarom moeten voedselpatronen veranderen. Een andere inrichting van de agrarische sector is daarbij essentieel. Om dat te bereiken, moet je grote partijen, zoals boeren, verwerkers en supermarkten, op bij elkaar brengen.”

De gemeente is een belangrijke verbinder en versneller in de eiwittransitie

Gedragsverandering

Ze vindt het jammer dat er een taboe rust op het woord eiwittransitie. “Veel mensen vinden ‘eiwittransitie’ een vervelend woord. Ze spreken liever over meer plantaardig eten. Daar ben ik het helemaal niet mee eens. Het woord ‘eiwittransitie’ omschrijft precies wat er moet gebeuren: er moet een gedragsverandering plaatsvinden, een transitie gedragsverandering is moeilijk. Vooral als het gaat om het eten op ons bord. Dit kun je echter doorbreken door in gesprek te gaan. Door te laten zien hoe interessant het onderwerp is. En door uit te leggen waarom het zo belangrijk is.”

De insteek van het gesprek is daarbij cruciaal. “De manier waarop er gesproken wordt over de landbouwtransitie is totaal ontoereikend. De boeren willen wel verduurzamen, maar dan moet er wel een goed verdienmodel tegenover staan. Daarom zoeken we naar mogelijkheden om duurzame, lokale producten op een betere manier te verwaarden.”

Lees ook: Plantaardig de nieuwe leidraad in Amsterdam

Kirsten de Wrede is benoemd tot EiWet-houder 2024 vanwege sterk leiderschap in de eiwittransitie. De Groningse wethouder is onder meer initiatiefnemer van een routekaart naar meer plantaardige voeding in 2030, gemeentelijke voedselhubs, moestuinen in iedere wijk, het stimuleren van plantaardige voeding op scholen en het verbod op vleespromotie in gemeentelijke reclamezuilen.

Wethouder Kirsten de Wrede (Partij voor de Dieren) is sinds 29 juni 2022 wethouder van de gemeente Groningen. Ze houdt zich bezig met de thema’s eiwittransitie, landbouw & platteland, natuur & ecologie, dieren, circulaire economie en cultuur. “Om de klimaatverandering tegen te gaan, wordt vaak naar de energietransitie gekeken. Maar de eiwittransitie is daarbij op z'n minst zo belangrijk. Deze transitie is een antwoord op heel veel uitdagingen, zowel op het gebied van ruimte als stikstof en gezondheid. En natuurlijk dierenwelzijn. De productie van dierlijke eiwitten kost veel landgebruik en bepaalt een groot deel van het landschap. Bovendien gaat dit gepaard met ontzettend veel CO2-uitstoot. Terwijl een plantaardig eiwitrijk dieet ook nog eens gezonder is. Daarnaast mis ik het gesprek over voedselzekerheid en korte ketens heel erg in het politieke debat.”

Ik mis het gesprek over voedselzekerheid en korte ketens in het politieke debat

Tijdens de coalitieonderhandelingen heeft De Wrede dit onderwerp hoog op de agenda gezet. “Sinds ik wethouder ben, voer ik gesprekken met diverse partijen, zowel in de gemeente als provincie Groningen. Denk daarbij aan partijen zoals LTO, Fascinating, horeca en andere ondernemers. Aan hen hebben we gevraagd welke rol wij als gemeente kunnen spelen bij het versnellen en verbreden van de eiwittransitie.”

Productie, consumptie en leefomgeving

Daaruit blijkt dat de veranderingen op drie gebieden aangevlogen kunnen worden: in de productie, de consumptiekanalen en de leefomgeving. De wethouder licht toe: “Wat betreft de productie van voedsel hebben we ons tot doel gesteld om in 2050 circulair te zijn.” Dat is volgens haar hard nodig. “Uit onderzoek van Hogeschool van Hall Larenstein blijkt dat de productie van dierlijke eiwitten in Noord-Nederland drie keer zo groot is als de consumptie. Daarnaast wordt ook nog eens twee keer zoveel groenten en fruit geïmporteerd als dat wijzelf opeten. Dat is niet circulair.”

Samen met Fascinating en de provincie Groningen zet de gemeente Groningen in op korte ketens. “We willen boeren de mogelijkheid geven om over te stappen naar de teelt van eiwitrijke gewassen en andere groenten, zoals wortel en lupine. Daarbij is het noodzakelijk dat er ook meer verwerkingscapaciteit komt.” Duurzaamheid is daarbij belangrijk. “Het gaat niet alleen om plantaardig, maar ook om lokaal en goed voor de ecologie en biodiversiteit. Denk bijvoorbeeld aan kruidenrijk grasland en wateropvang.”

Streefdoel gemeente Groningen

Op het gebied van consumptie wil de gemeente Groningen in 2050 toe naar een dieet van 30% dierlijke eiwitten en 70% plantaardige eiwitten. Als tussenstap is het streven om in 2030 40% dierlijke en 60% plantaardige eiwitten te consumeren. “Dit streefdoel is in lijn met circulariteit. Als we deze doelstelling halen dan kunnen we samen met het ommeland in ons eigen voedsel voorzien. Daarbij is het belangrijk dat we meer producten betrekken vanuit de eigen omgeving.”

De inwoners van de gemeente Groningen worden op verschillende manieren gestimuleerd om gezonder te eten. “Denk aan kooklessen aan kinderen. Daarbij wordt verteld welke voeding gezond en  duurzaam is.” De gemeente gaat echter nog een stap verder. Op het reclame-dragend straatmeubilair van de gemeente wordt geen reclame meer gemaakt voor vleesreclames, gokken en alcohol.

Voedselbossen en -tuintjes

De gemeente is al langere tijd bezig met het voedselbeleid. "Daardoor zijn er in verschillende wijken al voedseltuintjes aangelegd. Ook in nieuwe wijken worden deze tuinen inmiddels standaard gerealiseerd.” Daarnaast worden twee grote voedselbossen aangelegd. “Dit doen wij in samenwerking met onderwijsinstellingen, zoals Terra MBO. In de voedselbossen worden geen bestrijdingsmiddelen toegepast. We vinden het belangrijk dat studenten kunnen zien dat er alternatieven zijn.”

De Wrede merkt dat er onder de inwoners veel belangstelling is. “Er wordt veel gebruikgemaakt van de moestuinen in onze gemeente. Daardoor worden wachtlijsten gehanteerd. Ook de schoolmoestuinen zijn populair.”

Realisatie van voedselhubs

Verder werkt de gemeente aan de realisatie van voedselhubs. “Deze kunnen op verschillende manieren worden vormgegeven”, legt De Wrede uit. “De hub kan een plek zijn waar mensen samen komen om te koken, te eten en te praten over voedsel. In de gemeente zijn er al veel plekken waar dat gebeurt. Onlangs hebben we geïnventariseerd welke (sociale) voedselplekken in onze gemeente kunnen fungeren als een hub.”

Een voedselhub kan echter ook een plek zijn waar lokaal voedsel vanuit de producent wordt verzameld en gedistribueerd naar lokale ondernemers. “Hiermee willen we korte ketens faciliteren, van boer naar bord. We merken dat supermarkten graag lokale producten verkopen, maar dat het logistieke netwerk daarop niet is ingericht. Samen met boeren en supermarktondernemers denken we na over manieren om de supermarkten op een goede manier van lokale producten te voorzien.”

Als gemeente willen we korte ketens faciliteren, van boer naar bord

Voor de realisatie van deze voedselhubs wordt momenteel onderzoek gedaan. “We brengen in kaart wat de vraag en het aanbod in onze gemeente is. Samen met een aantal voedselinitiatieven op Westpark, NHL Stenden en de gemeente is een projectgroep opgezet om te kijken of we op vier plekken in de gemeente dit soort voedselhubs kunnen starten. Deze sluiten in eerste instantie aan bij bestaande voedseltuinen en wijk- en buurtcentra. We kijken welke functies toegevoegd moeten worden, zodat lokale producenten hier hun producten kunnen afzetten.”

Eiwet-wethouder

De Groningse wethouder Kirsten de Wrede is verkozen tot Ei-Wethouder tijdens de jaarlijkse conferentie ‘Gemeente Plant Vooruit’. Non-profit de Dierencoalitie en adviesbureau Greendish organiseren dit evenement. De Groningse wethouder werd gekozen uit de zeven genomineerde wethouders. Tijdens de conferentie konden de deelnemers kiezen tussen een top-3 van wethouders, van de gemeentes Amsterdam, Wageningen en Groningen. De Wrede overtuigde met haar enthousiaste relaas over plantaardige beleid, dat illustreert waartoe een gemeente bevoegd is om beleid te maken.

Rol van gemeenten in de eiwittransitie

De Wrede merkt dat de eiwittransitie leeft in de provincie Groningen. “Niet alleen onze gemeente is heel actief, maar dat geldt eveneens voor andere gemeenten, zoals Oldambt.” Ook andere partijen zetten zich in voor deze transitie. “Zowel in de provincie als in onze gemeente zijn er veel veganistische restaurants en horecagelegenheden die meer plantaardige opties op de kaart te zetten in plaats van vlees en vis. Ook de ziekenhuizen zien duidelijke voordelen op het gebied van de gezondheid en duurzaamheid.”

Gemeenten spelen een belangrijke rol in de eiwittransitie, benadrukt de wethouder. “De gemeente is een belangrijke verbinder en versneller.” In dat kader noemt ze de voedselzekerheid.  “Veel mensen gaan ervan uit dat het vanzelfsprekend is dat de schappen in de toekomst vol blijven liggen. Dat is echter helemaal niet vanzelfsprekend. Er zijn veranderingen op komst. Voedselzekerheid is in de toekomst helemaal niet zo zeker meer. Daarom moeten voedselpatronen veranderen. Een andere inrichting van de agrarische sector is daarbij essentieel. Om dat te bereiken, moet je grote partijen, zoals boeren, verwerkers en supermarkten, op bij elkaar brengen.”

De gemeente is een belangrijke verbinder en versneller in de eiwittransitie

Gedragsverandering

Ze vindt het jammer dat er een taboe rust op het woord eiwittransitie. “Veel mensen vinden ‘eiwittransitie’ een vervelend woord. Ze spreken liever over meer plantaardig eten. Daar ben ik het helemaal niet mee eens. Het woord ‘eiwittransitie’ omschrijft precies wat er moet gebeuren: er moet een gedragsverandering plaatsvinden, een transitie gedragsverandering is moeilijk. Vooral als het gaat om het eten op ons bord. Dit kun je echter doorbreken door in gesprek te gaan. Door te laten zien hoe interessant het onderwerp is. En door uit te leggen waarom het zo belangrijk is.”

De insteek van het gesprek is daarbij cruciaal. “De manier waarop er gesproken wordt over de landbouwtransitie is totaal ontoereikend. De boeren willen wel verduurzamen, maar dan moet er wel een goed verdienmodel tegenover staan. Daarom zoeken we naar mogelijkheden om duurzame, lokale producten op een betere manier te verwaarden.”

Lees ook: Plantaardig de nieuwe leidraad in Amsterdam