Eiwittransitie Denemarken: geen radicale omslag, maar doordacht proces

In Denemarken wordt de eiwittransitie anders aangepakt dan in Nederland. De Deense overheid speelt hierin een actieve rol door bedrijven te ondersteunen en consumenten subtiel te sturen. In plaats van drastische veranderingen met een sterke focus op vleesvervangers, zet Denemarken in op een geleidelijke verschuiving naar een meer plantaardig eetpatroon. Wat kan Nederland hiervan leren?

Jennifer Westgeest is een gepassioneerde foodprofessional met veel ervaring in foodretail en category development. Ze heeft leidinggevende posities in retail en food bekleed, waaronder bij Albert Heijn. Vanuit Kopenhagen runt ze haar bedrijf JW Retail Consulting. Daarbij helpt Westgeest bedrijven ook bij het ontwikkelen en verbeteren van hun plant-based strategie. Zo is ze onder andere betrokken geweest bij het bedenken van een nieuwe strategie bij een retailer die als eerste een plantaardige merklijn heeft opgezet.

“Ik vind het leuk om bedrijven te helpen en mee te denken”, vertelt Westgeest enthousiast. “Hoe kun je op een andere manier naar de eiwittransitie kijken? Hoe stel je de consument meer centraal? Welke productvernieuwingen zijn er mogelijk om je uiteindelijke doel te bereiken? En wat betekent dat voor jouw bedrijf en jouw strategie?” Voor Eiwit Trends deelt ze haar visie over de eiwittransitie in Denemarken, die significant anders wordt vormgegeven dan in Nederland. Hoe succesvol is deze aanpak?

Plantaardig eten diepgeworteld in de Deense cultuur

Om de eiwittransitie in Denemarken te begrijpen, is het belangrijk om te weten hoe de Deense consument leeft. “De Deense consument eet gevarieerd en gezond”, legt Westgeest uit. “In de Deense eetcultuur is al veel groente en fruit opgenomen. Bij het ontbijt eet men ‘s morgens rauwe groenten en fruit, en kinderen krijgen bijvoorbeeld een zak rauwe bonen of wortels mee naar school. Als een Deen op straat snackt, kiest hij ook voor groenten en fruit. De avondmaaltijd bestaat vaak uit rauwe, versgesneden groenten, die samen met een dressing als een salade worden geserveerd. Groente speelt in het consumptiepatroon dus een veel grotere rol.

In de Deense eetcultuur is al veel groente en fruit opgenomen

Over de lunch zegt Westgeest: “Denen werken 36 tot 40 uur per week; er zijn vrijwel geen deeltijdfuncties. Daardoor wordt er doordeweeks vrijwel altijd op het werk geluncht. Daar eten ze een lunch met groenten in de hoofdrol en krijgen ze gratis fruit aangeboden. De cateraars zijn inmiddels voor een groot deel overgestapt naar een plantaardig aanbod. Daarbij worden vooral veel groenten ingezet.” Deze grotendeels plantaardige lunch heeft volgens haar als voordeel dat het de drempel verlaagt om plantaardige gerechten ook thuis bij de avondmaaltijd te eten. “Bovendien eten ze hiermee al één grote plantaardige maaltijd per dag. Dit zorgt al voor een vrij groot plantaardig aandeel.”

Overheid stimuleert innovatie via ‘Plantenfonds’

Opvallend is dat een gezond en meer duurzaam en plantaardig voedingspatroon bewust gestimuleerd wordt vanuit de overheid. “Zo is een aantal jaar geleden ingezet op het vergroten van het biologische marktaandeel”, legt Westgeest uit. “Inmiddels wordt een meer plantaardig voedingspatroon door de overheid gestimuleerd via het ‘Plantenfonds’. Het mooie is dat daarbij volop wordt ingezet op innovatie. Bedrijven met een business case die bijdraagt aan een verhoging van het plantaardige aandeel, kunnen hiervoor een financiële bijdrage ontvangen. Het gaat dus om innovatie in de hele keten, gefinancierd door de overheid.”

Minder vleesvervangers, meer pure plantaardige keuzes

In de Deense retail is het overheidsbeleid duidelijk terug te zien. “Er staan bijvoorbeeld banners bij het vlees met: ‘Eet minder vlees en meer vis’, ‘Eet minder vlees en meer bonen’, of ‘Let meer op groenten’. Zo worden consumenten heel duidelijk gestimuleerd. Ook is er een abricampagne met bijvoorbeeld ‘Vul je wraps met bonen’. Zo komen consumenten op allerlei plekken deze boodschap tegen.”

En welke plantaardige producten liggen er dan in de schappen? “Opvallend is dat het aanbod vleesimitaties veel kleiner is dan in Nederland. Het liefst kiest een Deen niet voor een vleesvervanger, maar laat hij het vlees gewoon weg in een maaltijd, zoals een wrap met bonen.” Deense vleesvervangers zijn volgens de retaildeskundige overigens smakelijker dan de Nederlandse. “Bovendien bevatten ze veel groente met zo min mogelijk toevoegingen.”

Opvallend is dat het aanbod vleesimitaties veel kleiner is dan in Nederland

Ter illustratie noemt ze de producten van Tempty Foods. “Dit bedrijf brengt proteïnerijke producten op de markt, zoals champignon-wortelpasteitjes. Tempty Foods werd in 2022 door een ondernemersorganisatie vanuit Deense universiteiten uitgeroepen tot start-up van het jaar. Nog een ander voorbeeld: Perfect Season. Dit bedrijf brengt onder meer een bietensteak op de markt, gemaakt met rode biet, zoete aardappelen en licht op smaak gebracht met tijm en een champignonsteak van Deense champignons, bieten en kidneybonen. De Dild-Dellen, plantaardige visbeignets van gele spliterwten en verse dille zijn uitgeroepen tot het Veganistische product van het jaar.

Zuivelvervangers zijn beperkt aanwezig

Start-up The Protein Kitchen produceert proteïnerijke producten zoals bars, salades en yoghurt. Al is ook de plantaardige zuivel in Denemarken veel minder vertegenwoordigd dan in Nederland. “Nederlanders voegen allerlei soorten melk aan hun koffie toe. Een Deen drinkt over het algemeen zijn koffie zwart. Daardoor worden er veel minder melkproducten gebruikt. Als je melk drinkt, wordt er over het algemeen magere melk geadviseerd. Daarnaast zijn er wel wat haverdranken en andere plantaardige drankjes te koop, maar het aanbod is veel kleiner dan in Nederland.”

Lokale ingrediënten zoals paddenstoelen geliefd

Op het gebied van ingrediënten kiezen de Deense voedselverwerkende bedrijven het liefst voor traditionele ingrediënten. “Ze kiezen voor de producten die ruim beschikbaar zijn en voor seizoensmatige groenten, zoals aardappelen, koolsoorten en paddenstoelen. Paddenstoelen worden van oudsher veel gegeten. Men plukt ze ook zelf in het bos.” Zo maakt Perfect Season plantaardige vleesvervangers en snacks van bonen, erwten, champignons en bieten. De producten hebben met circa 1 kilogram CO2-emissies per kilogram product een zeer lage CO2-footprint.

Er wordt wel met alternatieve eiwitten gewerkt, maar slechts op kleine schaal. “Het onderzoekscentrum Spora werkt aan proteïnen die onttrokken worden uit mieren. Er wordt onderzoek gedaan naar de culinaire implementatie van insecten.”

Wat Nederland kan leren van Denemarken

Kies voor een gezamenlijke aanpak

In Nederland is de eiwittransitie versnipperd en werken veel partijen individueel aan hun eigen strategieën. In Denemarken wordt een gemeenschappelijke aanpak gehanteerd, waarbij overheid, bedrijven en andere stakeholders gezamenlijk samenwerken aan een geleidelijke transitie. “De overheid speelt hierbij een actieve rol door bedrijven te ondersteunen met subsidies en het beschikbaar stellen van communicatiemateriaal, waarvan bedrijven gratis gebruik kunnen maken in hun communicatie”, aldus Westgeest.

Neem de tijd voor verandering

Waar in Nederland vaak wordt ingezet op snelle transities en snelle groei, wordt in Denemarken bewust gekozen voor een langzamer, doordachter proces. “Over alle stappen wordt zorgvuldig nagedacht, zodat de veranderingen duurzaam en breed gedragen zijn.”

Laagdrempelige kennismaking

In Denemarken krijgen werknemers bijvoorbeeld grotendeels plantaardige lunches aangeboden op het werk. Dit verlaagt de drempel om ook thuis vaker plantaardig te eten. In Nederland zouden kantines en horeca hier meer op kunnen inspelen om zo de acceptatie van plantaardige maaltijden te vergroten.

Stuur op minder vlees, niet op volledig plantaardig

In Denemarken ligt de nadruk niet op een volledige overstap naar een plantaardig dieet, maar op het verminderen van vleesconsumptie. Westgeest: “Consumenten worden subtiel gestuurd naar alternatieven, bijvoorbeeld door in winkels boodschappen zoals ‘Eet minder vlees en meer bonen’ te tonen. Hierdoor wordt een geleidelijke verandering gestimuleerd zonder dat consumenten zich gedwongen voelen.”

Zorg voor smaakvolle en pure producten

Deense consumenten kiezen liever voor natuurlijke, onbewerkte producten in plaats van vleesvervangers met veel toevoegingen. Nederlandse producenten kunnen hiervan leren door in te zetten op plantaardige opties die van nature lekker en voedzaam zijn, zoals groente- en peulvruchtgerechten, zonder overmatige bewerking.

Lees ook: Deze landen lopen voorop in de eiwittransitie

In Denemarken wordt de eiwittransitie anders aangepakt dan in Nederland. De Deense overheid speelt hierin een actieve rol door bedrijven te ondersteunen en consumenten subtiel te sturen. In plaats van drastische veranderingen met een sterke focus op vleesvervangers, zet Denemarken in op een geleidelijke verschuiving naar een meer plantaardig eetpatroon. Wat kan Nederland hiervan leren?

Jennifer Westgeest is een gepassioneerde foodprofessional met veel ervaring in foodretail en category development. Ze heeft leidinggevende posities in retail en food bekleed, waaronder bij Albert Heijn. Vanuit Kopenhagen runt ze haar bedrijf JW Retail Consulting. Daarbij helpt Westgeest bedrijven ook bij het ontwikkelen en verbeteren van hun plant-based strategie. Zo is ze onder andere betrokken geweest bij het bedenken van een nieuwe strategie bij een retailer die als eerste een plantaardige merklijn heeft opgezet.

“Ik vind het leuk om bedrijven te helpen en mee te denken”, vertelt Westgeest enthousiast. “Hoe kun je op een andere manier naar de eiwittransitie kijken? Hoe stel je de consument meer centraal? Welke productvernieuwingen zijn er mogelijk om je uiteindelijke doel te bereiken? En wat betekent dat voor jouw bedrijf en jouw strategie?” Voor Eiwit Trends deelt ze haar visie over de eiwittransitie in Denemarken, die significant anders wordt vormgegeven dan in Nederland. Hoe succesvol is deze aanpak?

Plantaardig eten diepgeworteld in de Deense cultuur

Om de eiwittransitie in Denemarken te begrijpen, is het belangrijk om te weten hoe de Deense consument leeft. “De Deense consument eet gevarieerd en gezond”, legt Westgeest uit. “In de Deense eetcultuur is al veel groente en fruit opgenomen. Bij het ontbijt eet men ‘s morgens rauwe groenten en fruit, en kinderen krijgen bijvoorbeeld een zak rauwe bonen of wortels mee naar school. Als een Deen op straat snackt, kiest hij ook voor groenten en fruit. De avondmaaltijd bestaat vaak uit rauwe, versgesneden groenten, die samen met een dressing als een salade worden geserveerd. Groente speelt in het consumptiepatroon dus een veel grotere rol.

In de Deense eetcultuur is al veel groente en fruit opgenomen

Over de lunch zegt Westgeest: “Denen werken 36 tot 40 uur per week; er zijn vrijwel geen deeltijdfuncties. Daardoor wordt er doordeweeks vrijwel altijd op het werk geluncht. Daar eten ze een lunch met groenten in de hoofdrol en krijgen ze gratis fruit aangeboden. De cateraars zijn inmiddels voor een groot deel overgestapt naar een plantaardig aanbod. Daarbij worden vooral veel groenten ingezet.” Deze grotendeels plantaardige lunch heeft volgens haar als voordeel dat het de drempel verlaagt om plantaardige gerechten ook thuis bij de avondmaaltijd te eten. “Bovendien eten ze hiermee al één grote plantaardige maaltijd per dag. Dit zorgt al voor een vrij groot plantaardig aandeel.”

Overheid stimuleert innovatie via ‘Plantenfonds’

Opvallend is dat een gezond en meer duurzaam en plantaardig voedingspatroon bewust gestimuleerd wordt vanuit de overheid. “Zo is een aantal jaar geleden ingezet op het vergroten van het biologische marktaandeel”, legt Westgeest uit. “Inmiddels wordt een meer plantaardig voedingspatroon door de overheid gestimuleerd via het ‘Plantenfonds’. Het mooie is dat daarbij volop wordt ingezet op innovatie. Bedrijven met een business case die bijdraagt aan een verhoging van het plantaardige aandeel, kunnen hiervoor een financiële bijdrage ontvangen. Het gaat dus om innovatie in de hele keten, gefinancierd door de overheid.”

Minder vleesvervangers, meer pure plantaardige keuzes

In de Deense retail is het overheidsbeleid duidelijk terug te zien. “Er staan bijvoorbeeld banners bij het vlees met: ‘Eet minder vlees en meer vis’, ‘Eet minder vlees en meer bonen’, of ‘Let meer op groenten’. Zo worden consumenten heel duidelijk gestimuleerd. Ook is er een abricampagne met bijvoorbeeld ‘Vul je wraps met bonen’. Zo komen consumenten op allerlei plekken deze boodschap tegen.”

En welke plantaardige producten liggen er dan in de schappen? “Opvallend is dat het aanbod vleesimitaties veel kleiner is dan in Nederland. Het liefst kiest een Deen niet voor een vleesvervanger, maar laat hij het vlees gewoon weg in een maaltijd, zoals een wrap met bonen.” Deense vleesvervangers zijn volgens de retaildeskundige overigens smakelijker dan de Nederlandse. “Bovendien bevatten ze veel groente met zo min mogelijk toevoegingen.”

Opvallend is dat het aanbod vleesimitaties veel kleiner is dan in Nederland

Ter illustratie noemt ze de producten van Tempty Foods. “Dit bedrijf brengt proteïnerijke producten op de markt, zoals champignon-wortelpasteitjes. Tempty Foods werd in 2022 door een ondernemersorganisatie vanuit Deense universiteiten uitgeroepen tot start-up van het jaar. Nog een ander voorbeeld: Perfect Season. Dit bedrijf brengt onder meer een bietensteak op de markt, gemaakt met rode biet, zoete aardappelen en licht op smaak gebracht met tijm en een champignonsteak van Deense champignons, bieten en kidneybonen. De Dild-Dellen, plantaardige visbeignets van gele spliterwten en verse dille zijn uitgeroepen tot het Veganistische product van het jaar.

Zuivelvervangers zijn beperkt aanwezig

Start-up The Protein Kitchen produceert proteïnerijke producten zoals bars, salades en yoghurt. Al is ook de plantaardige zuivel in Denemarken veel minder vertegenwoordigd dan in Nederland. “Nederlanders voegen allerlei soorten melk aan hun koffie toe. Een Deen drinkt over het algemeen zijn koffie zwart. Daardoor worden er veel minder melkproducten gebruikt. Als je melk drinkt, wordt er over het algemeen magere melk geadviseerd. Daarnaast zijn er wel wat haverdranken en andere plantaardige drankjes te koop, maar het aanbod is veel kleiner dan in Nederland.”

Lokale ingrediënten zoals paddenstoelen geliefd

Op het gebied van ingrediënten kiezen de Deense voedselverwerkende bedrijven het liefst voor traditionele ingrediënten. “Ze kiezen voor de producten die ruim beschikbaar zijn en voor seizoensmatige groenten, zoals aardappelen, koolsoorten en paddenstoelen. Paddenstoelen worden van oudsher veel gegeten. Men plukt ze ook zelf in het bos.” Zo maakt Perfect Season plantaardige vleesvervangers en snacks van bonen, erwten, champignons en bieten. De producten hebben met circa 1 kilogram CO2-emissies per kilogram product een zeer lage CO2-footprint.

Er wordt wel met alternatieve eiwitten gewerkt, maar slechts op kleine schaal. “Het onderzoekscentrum Spora werkt aan proteïnen die onttrokken worden uit mieren. Er wordt onderzoek gedaan naar de culinaire implementatie van insecten.”

Wat Nederland kan leren van Denemarken

Kies voor een gezamenlijke aanpak

In Nederland is de eiwittransitie versnipperd en werken veel partijen individueel aan hun eigen strategieën. In Denemarken wordt een gemeenschappelijke aanpak gehanteerd, waarbij overheid, bedrijven en andere stakeholders gezamenlijk samenwerken aan een geleidelijke transitie. “De overheid speelt hierbij een actieve rol door bedrijven te ondersteunen met subsidies en het beschikbaar stellen van communicatiemateriaal, waarvan bedrijven gratis gebruik kunnen maken in hun communicatie”, aldus Westgeest.

Neem de tijd voor verandering

Waar in Nederland vaak wordt ingezet op snelle transities en snelle groei, wordt in Denemarken bewust gekozen voor een langzamer, doordachter proces. “Over alle stappen wordt zorgvuldig nagedacht, zodat de veranderingen duurzaam en breed gedragen zijn.”

Laagdrempelige kennismaking

In Denemarken krijgen werknemers bijvoorbeeld grotendeels plantaardige lunches aangeboden op het werk. Dit verlaagt de drempel om ook thuis vaker plantaardig te eten. In Nederland zouden kantines en horeca hier meer op kunnen inspelen om zo de acceptatie van plantaardige maaltijden te vergroten.

Stuur op minder vlees, niet op volledig plantaardig

In Denemarken ligt de nadruk niet op een volledige overstap naar een plantaardig dieet, maar op het verminderen van vleesconsumptie. Westgeest: “Consumenten worden subtiel gestuurd naar alternatieven, bijvoorbeeld door in winkels boodschappen zoals ‘Eet minder vlees en meer bonen’ te tonen. Hierdoor wordt een geleidelijke verandering gestimuleerd zonder dat consumenten zich gedwongen voelen.”

Zorg voor smaakvolle en pure producten

Deense consumenten kiezen liever voor natuurlijke, onbewerkte producten in plaats van vleesvervangers met veel toevoegingen. Nederlandse producenten kunnen hiervan leren door in te zetten op plantaardige opties die van nature lekker en voedzaam zijn, zoals groente- en peulvruchtgerechten, zonder overmatige bewerking.

Lees ook: Deze landen lopen voorop in de eiwittransitie