Kans voor hybride zuivel, maar is de markt rijp?

Bij vlees worden de kansen al langer gezien, maar hybride zuivelproducten staan nog in de kinderschoenen. In Nederland wordt nog voornamelijk onderzoek gedaan naar de kansen van zuivel in combinatie met plantaardige grondstoffen. Kansen voor het toevoegen van plantaardige grondstoffen zijn volgens experts gezondheid en duurzaamheid.

Bij vlees wordt al langer gewerkt aan de ontwikkeling van hybride vleesproducten. Er zijn al enkele producten die succesvol in het supermarktschap liggen. Denk bijvoorbeeld aan de Stegeman Plus droge worst met 16% boterbonen of aan de hybride gehaktmix van Lidl (60% rundergehakt, 40% erwteneiwit). Bij hybride zuivel loopt dat stroever. Hybride dranken, yoghurts en kaas zijn niet verkrijgbaar of alweer uit de schappen gehaald.

In 2018 introduceerde Arla bijvoorbeeld Arla Milks & Oats, maar dat verdween al vrij snel weer. Het blijkt dus niet zo simpel om de ideale mix van zuivel en plantaardig te krijgen. Als reden geeft het zuivelbedrijf dat het zijn productportfolio continu aanpast aan de wens van de consument. FrieslandCampina zegt hybride producten aan te bieden in de vorm van plantaardige vetten gecombineerd met zuiveleiwitten. Ook bij de Zuivelhoeve volgen ze de ontwikkelingen van hybride yoghurts, maar hebben niet iets op de markt gebracht.

Duurzame alternatieven gezonder maken

Bij Hogeschool Van Hall Larenstein (HVHL) zijn ze nu ongeveer drie jaar bezig met het onderzoeken van de mogelijkheden van hybride zuivelproducten. Het tikt volgens de hogeschool meerdere uitdagingen aan: het gezonder maken van duurzamere alternatieven voor melk en yoghurt, het verduurzamen van zuivel en het voeden van de wereldbevolking.

Martina Sura, lector Eiwittransitie bij HVHL, vertelt dat hybride zuivel meer omvat dan alleen een combinatie van plantaardige grondstoffen met zuivel: “Het concept van hybride zuivel is het combineren van verschillende bronnen. Dat kan plantaardig met dierlijk zijn, maar ook ingrediënten uit fermentatie. Dan kunnen er ook verschillende combinaties gemaakt worden: zo kan er bijvoorbeeld voor gekozen worden alleen dierlijke eiwitten toe te voegen aan een plantaardige drank, of plantaardig vet aan een stuk kaas. Hybride zuivel omvat enorm veel mogelijkheden.”

Bij HVHL werken ze aan een combinatie van plantaardige dranken met zuivel om daar vervolgens yoghurt van te maken. In 2023 presenteerden studenten de eerste hybride yoghurt van Nederland. “De best geteste yoghurt bestaat voor 70% uit verrijkte haverdrank en 30% uit melk. We hebben alleen maar positieve reacties gekregen op de yoghurt: consumenten die vroegen of het al te koop was en ook bedrijven die interesse hadden in ons product.”

De best geteste hybride yoghurt bestaat voor 70% uit verrijkte haverdrank en 30% uit melk

Ook andere onderwijsinstellingen zijn bezig met het onderzoeken van hybride opties. Inholland ontwikkelt een hybride yoghurt met waterlinzen. Ook bij de HAS green academy hebben studenten hybride zuiveldrankjes ontwikkeld en Onderzoeksbedrijf Nizo heeft aangekondigd meer onderzoek te gaan doen naar de mogelijkheden van hybride zuivel.

Het grootste voordeel van hybride zuivel is, volgens Sura, dat het de gezonde aspecten van zuivel combineert met duurzaamheid. “Zuivel is minder duurzaam dan verrijkte plantaardige dranken, maar is wel voedzaam. Plantaardige dranken hebben minder broeikasgasuitstoot en minder landverbruik, maar bevatten vaak minder voedingstoffen zoals eiwitten. Ook in smaak en structuur kunnen ze niet tippen aan melk.” Het namaken van zuivel is lastig, omdat plantaardige drank van bijvoorbeeld erwten een ongewenste nasmaak oplevert en vaak een niet-witte kleur geeft. “Het toevoegen van melk geeft al gelijk een heel ander resultaat: de drank of yoghurt is romig, kan gewenste textuur opleveren, bevat meer eiwitten en mineralen en smaakt ook goed.”

Allergenen een aandachtspunt

Een van de nadelen van hybride zuivel is dat het niet lactosevrij is, wat een van de grote voordelen van plantaardige alternatieven is. “Een groot gedeelte van de wereldbevolking is lactose-intolerant; in Nederland 12% van de inwoners. Ook allergenen zijn een aandachtspunt. Hybride yoghurt kan allergenen bevatten in de vorm van zuiveleiwitten, maar allergenen zijn ook aanwezig in plantaardige producten. Het biedt daarmee geen oplossing voor die doelgroepen.”

Hybride zuivel van Smug Dairy in Verenigd Koninkrijk te koop

In Nederland is nog geen hybride zuiveldrank op de markt. In het Verenigd Koninkrijk is dat sinds april 2024 wel het geval. Het Ierse voedingsbedrijf Kerry Dairy Consumer Goods, onderdeel van zuivelgigant Kerry Dairy Ireland, introduceerde daar het merk Smug Dairy. Victoria Southern, Director Strategy, Marketing & Innovation bij Kerry Dairy Consumer Foods, zegt dat Kerry trots is op het innovatieve product: “Kerry heeft een lange geschiedenis in zuivel en heeft als missie oplossingen creëren die aansluiten bij de vraag van consumenten. In een studie gaf een op de vier consumenten aan minder zuivel te willen consumeren, omdat hij zich zorgen maakt over het milieu of om ethische redenen. Vanuit dit inzicht is Smug Dairy geboren.”

Smug Dairy heeft een hybride zuivel ontwikkeld met haver en melk. Het merk zet in op het gezondheidsvoordeel van zijn product. Prominent op de verpakking staat: ‘30% minder verzadigd vet dan halfvolle melk’ en ‘bron van calcium en vezels’. Southern: “Het is daarmee een win-win voor de consument: gezond en duurzaam, maar de smaakbeleving van dierlijke zuivel.” De producten van Smug Dairy liggen in het zuivelpad van verschillende grote supermarkten in het Verenigd Koninkrijk, volgens Southern. Op X zijn ook foto’s te zien van Smug Dairy tussen plantaardige dranken.

Je combineert de dierlijke smaakbeleving met het duurzame van plantaardig

Voordelen vergen uitleg

Op X zijn er veel vragen over Smug Dairy. Het is voor de meeste consumenten niet duidelijk voor wie dit product nou bedoeld is. Een reactie: ‘Kan iemand de slogan: ‘Smug geeft je de voordelen van zuivel & planten’ uitleggen? Er zijn geen voordelen aan zuivel. Wie koopt dit?’, of ‘Wie is de doelgroep van dit, want vegans, zuiveldrinkers en lactose-intolerante consumenten gaan dit niet kopen’. Southern zegt dat consumenten goede uitleg nodig hebben over de voordelen van hybride zuivelproducten en ook over de ingrediënten. Zelf zegt Southern dat de reacties op Smug positief zijn en dat veel consumenten nieuwsgierig zijn.

Ook Sura beaamt het belang van uitleg naar de consument. “De doelgroep van hybride producten kan flexitariërs zijn. Daarvan is bekend dat ze minder dierlijke producten eten vanwege onder andere gezondheidsbewustzijn, kwesties met betrekking tot dierenwelzijn of dierenrechten, of het milieu, maar zuivelalternatieven voldoen niet altijd aan de smaakverwachtingen van de consument. Hybride kan voor die doelgroep aantrekkelijk zijn: je combineert de dierlijke smaakbeleving met het duurzame van plantaardig.” Hoe dat in praktijk uitgelegd kan worden aan consumenten, weet Sura nog niet. Wanneer de hybride yoghurt van HVHL wordt geproefd, vertellen ze waar het van is gemaakt en wat de voordelen zijn. “Ik denk niet dat consumenten dat per se onthouden. Het is de smaak die telt.”

Ontwikkeling hybride kaas al langer gaande

Waar het in dranken en yoghurts in Nederland nog niet zo veel voorkomt, is in de kaaswereld hybride al jaren aanwezig. Ook in Nederland. Het merk Kees, onderdeel van Westland Kaas, produceert kaas waarin de melkvetten zijn vervangen door plantaardige oliën. In de marketing van Kees wordt geen woord gerept over ‘hybride’, ‘gemengd’ of ‘duurzaam’. Het merk zet in op de gezondheidsvoordelen van hybride kaas (minder verzadigd vet, minder zout en rijk aan eiwitten). Ook Trentra (sinds 1990, Westland Kaas) en Zonnezuivel (sinds 2004, Uniekaas) produceren hybride kaas, maar die liggen beide niet meer in de Nederlandse schappen. De ontwikkeling in hybride kaas is sinds deze introductie niet verder gevorderd.

We proberen de ‘sweet spot’ te vinden om traditionele consumenten aan te spreken in plaats van vegans en vegetariërs

In het buitenland werken producenten wel hard aan hybride kazen die meer dan alleen melkvet vervangen. Het Deense bedrijf Planet Dairy maakt kazen die voor een gedeelte bestaan uit plantaardig eiwit uit peulvruchten. De geraspte mozzarella en cheddar bestaan voor 40% uit melk, de kaas in plakken en blokken voor 13%. In de toekomst hoopt Planet Dairy ook kazen te maken met eiwitten uit precisiefermentatie. Nergens op de verpakking van Audu, zoals het merk van Planet Dairy heet, staat het woord ‘hybride’ of ‘gemengd’. Het duurzaamheidsvoordeel is wel prominent terug te vinden op de verpakkingen: ‘40% minder CO₂-uitstoot dan traditionele cheddar/mozzarella’. Commercieel directeur Jesper Colding legt uit: “We proberen de ‘sweet spot’ te vinden om traditionele consumenten aan te spreken in plaats van vegans en vegetariërs.”

Gat dichten tussen plantaardige vervanger en kaas

De toevoeging van zuivel dicht volgens Colding het gat tussen plantaardige vervangers en kaas. “Consumenten ervaren op dit moment het grootste gat in de beleving bij kaas. Een plantaardige kaasvervanger lijkt niet op dierlijke kaas en is daardoor moeilijk te verkopen aan flexitariërs. Onze hybride kaas biedt hierin een smaakvolle oplossing.”

Sura is in ieder geval overtuigd dat er een markt is voor hybride zuivel, zolang het gezondheidsaspect wordt gekoppeld aan de duurzaamheidsvoordelen. “Er is een groep consumenten die graag minder dierlijk wil consumeren, maar ook op zoek is naar een juiste nutritionele alternatief. Zuivel en plantaardige drank bieden op dit moment niet dezelfde nutritionele waarden. Hybride kan hierin uitkomst bieden.”

Er zijn dus zeker kansen voor hybride zuivel, maar er liggen ook nog uitdagingen. Het is aan voedingsproducenten om consumenten het voordeel van hybride in te laten zien en het succesvol te vermarkten. Want dan kan het verschil maken in de eiwittransitie.

Bij vlees worden de kansen al langer gezien, maar hybride zuivelproducten staan nog in de kinderschoenen. In Nederland wordt nog voornamelijk onderzoek gedaan naar de kansen van zuivel in combinatie met plantaardige grondstoffen. Kansen voor het toevoegen van plantaardige grondstoffen zijn volgens experts gezondheid en duurzaamheid.

Bij vlees wordt al langer gewerkt aan de ontwikkeling van hybride vleesproducten. Er zijn al enkele producten die succesvol in het supermarktschap liggen. Denk bijvoorbeeld aan de Stegeman Plus droge worst met 16% boterbonen of aan de hybride gehaktmix van Lidl (60% rundergehakt, 40% erwteneiwit). Bij hybride zuivel loopt dat stroever. Hybride dranken, yoghurts en kaas zijn niet verkrijgbaar of alweer uit de schappen gehaald.

In 2018 introduceerde Arla bijvoorbeeld Arla Milks & Oats, maar dat verdween al vrij snel weer. Het blijkt dus niet zo simpel om de ideale mix van zuivel en plantaardig te krijgen. Als reden geeft het zuivelbedrijf dat het zijn productportfolio continu aanpast aan de wens van de consument. FrieslandCampina zegt hybride producten aan te bieden in de vorm van plantaardige vetten gecombineerd met zuiveleiwitten. Ook bij de Zuivelhoeve volgen ze de ontwikkelingen van hybride yoghurts, maar hebben niet iets op de markt gebracht.

Duurzame alternatieven gezonder maken

Bij Hogeschool Van Hall Larenstein (HVHL) zijn ze nu ongeveer drie jaar bezig met het onderzoeken van de mogelijkheden van hybride zuivelproducten. Het tikt volgens de hogeschool meerdere uitdagingen aan: het gezonder maken van duurzamere alternatieven voor melk en yoghurt, het verduurzamen van zuivel en het voeden van de wereldbevolking.

Martina Sura, lector Eiwittransitie bij HVHL, vertelt dat hybride zuivel meer omvat dan alleen een combinatie van plantaardige grondstoffen met zuivel: “Het concept van hybride zuivel is het combineren van verschillende bronnen. Dat kan plantaardig met dierlijk zijn, maar ook ingrediënten uit fermentatie. Dan kunnen er ook verschillende combinaties gemaakt worden: zo kan er bijvoorbeeld voor gekozen worden alleen dierlijke eiwitten toe te voegen aan een plantaardige drank, of plantaardig vet aan een stuk kaas. Hybride zuivel omvat enorm veel mogelijkheden.”

Bij HVHL werken ze aan een combinatie van plantaardige dranken met zuivel om daar vervolgens yoghurt van te maken. In 2023 presenteerden studenten de eerste hybride yoghurt van Nederland. “De best geteste yoghurt bestaat voor 70% uit verrijkte haverdrank en 30% uit melk. We hebben alleen maar positieve reacties gekregen op de yoghurt: consumenten die vroegen of het al te koop was en ook bedrijven die interesse hadden in ons product.”

De best geteste hybride yoghurt bestaat voor 70% uit verrijkte haverdrank en 30% uit melk

Ook andere onderwijsinstellingen zijn bezig met het onderzoeken van hybride opties. Inholland ontwikkelt een hybride yoghurt met waterlinzen. Ook bij de HAS green academy hebben studenten hybride zuiveldrankjes ontwikkeld en Onderzoeksbedrijf Nizo heeft aangekondigd meer onderzoek te gaan doen naar de mogelijkheden van hybride zuivel.

Het grootste voordeel van hybride zuivel is, volgens Sura, dat het de gezonde aspecten van zuivel combineert met duurzaamheid. “Zuivel is minder duurzaam dan verrijkte plantaardige dranken, maar is wel voedzaam. Plantaardige dranken hebben minder broeikasgasuitstoot en minder landverbruik, maar bevatten vaak minder voedingstoffen zoals eiwitten. Ook in smaak en structuur kunnen ze niet tippen aan melk.” Het namaken van zuivel is lastig, omdat plantaardige drank van bijvoorbeeld erwten een ongewenste nasmaak oplevert en vaak een niet-witte kleur geeft. “Het toevoegen van melk geeft al gelijk een heel ander resultaat: de drank of yoghurt is romig, kan gewenste textuur opleveren, bevat meer eiwitten en mineralen en smaakt ook goed.”

Allergenen een aandachtspunt

Een van de nadelen van hybride zuivel is dat het niet lactosevrij is, wat een van de grote voordelen van plantaardige alternatieven is. “Een groot gedeelte van de wereldbevolking is lactose-intolerant; in Nederland 12% van de inwoners. Ook allergenen zijn een aandachtspunt. Hybride yoghurt kan allergenen bevatten in de vorm van zuiveleiwitten, maar allergenen zijn ook aanwezig in plantaardige producten. Het biedt daarmee geen oplossing voor die doelgroepen.”

Hybride zuivel van Smug Dairy in Verenigd Koninkrijk te koop

In Nederland is nog geen hybride zuiveldrank op de markt. In het Verenigd Koninkrijk is dat sinds april 2024 wel het geval. Het Ierse voedingsbedrijf Kerry Dairy Consumer Goods, onderdeel van zuivelgigant Kerry Dairy Ireland, introduceerde daar het merk Smug Dairy. Victoria Southern, Director Strategy, Marketing & Innovation bij Kerry Dairy Consumer Foods, zegt dat Kerry trots is op het innovatieve product: “Kerry heeft een lange geschiedenis in zuivel en heeft als missie oplossingen creëren die aansluiten bij de vraag van consumenten. In een studie gaf een op de vier consumenten aan minder zuivel te willen consumeren, omdat hij zich zorgen maakt over het milieu of om ethische redenen. Vanuit dit inzicht is Smug Dairy geboren.”

Smug Dairy heeft een hybride zuivel ontwikkeld met haver en melk. Het merk zet in op het gezondheidsvoordeel van zijn product. Prominent op de verpakking staat: ‘30% minder verzadigd vet dan halfvolle melk’ en ‘bron van calcium en vezels’. Southern: “Het is daarmee een win-win voor de consument: gezond en duurzaam, maar de smaakbeleving van dierlijke zuivel.” De producten van Smug Dairy liggen in het zuivelpad van verschillende grote supermarkten in het Verenigd Koninkrijk, volgens Southern. Op X zijn ook foto’s te zien van Smug Dairy tussen plantaardige dranken.

Je combineert de dierlijke smaakbeleving met het duurzame van plantaardig

Voordelen vergen uitleg

Op X zijn er veel vragen over Smug Dairy. Het is voor de meeste consumenten niet duidelijk voor wie dit product nou bedoeld is. Een reactie: ‘Kan iemand de slogan: ‘Smug geeft je de voordelen van zuivel & planten’ uitleggen? Er zijn geen voordelen aan zuivel. Wie koopt dit?’, of ‘Wie is de doelgroep van dit, want vegans, zuiveldrinkers en lactose-intolerante consumenten gaan dit niet kopen’. Southern zegt dat consumenten goede uitleg nodig hebben over de voordelen van hybride zuivelproducten en ook over de ingrediënten. Zelf zegt Southern dat de reacties op Smug positief zijn en dat veel consumenten nieuwsgierig zijn.

Ook Sura beaamt het belang van uitleg naar de consument. “De doelgroep van hybride producten kan flexitariërs zijn. Daarvan is bekend dat ze minder dierlijke producten eten vanwege onder andere gezondheidsbewustzijn, kwesties met betrekking tot dierenwelzijn of dierenrechten, of het milieu, maar zuivelalternatieven voldoen niet altijd aan de smaakverwachtingen van de consument. Hybride kan voor die doelgroep aantrekkelijk zijn: je combineert de dierlijke smaakbeleving met het duurzame van plantaardig.” Hoe dat in praktijk uitgelegd kan worden aan consumenten, weet Sura nog niet. Wanneer de hybride yoghurt van HVHL wordt geproefd, vertellen ze waar het van is gemaakt en wat de voordelen zijn. “Ik denk niet dat consumenten dat per se onthouden. Het is de smaak die telt.”

Ontwikkeling hybride kaas al langer gaande

Waar het in dranken en yoghurts in Nederland nog niet zo veel voorkomt, is in de kaaswereld hybride al jaren aanwezig. Ook in Nederland. Het merk Kees, onderdeel van Westland Kaas, produceert kaas waarin de melkvetten zijn vervangen door plantaardige oliën. In de marketing van Kees wordt geen woord gerept over ‘hybride’, ‘gemengd’ of ‘duurzaam’. Het merk zet in op de gezondheidsvoordelen van hybride kaas (minder verzadigd vet, minder zout en rijk aan eiwitten). Ook Trentra (sinds 1990, Westland Kaas) en Zonnezuivel (sinds 2004, Uniekaas) produceren hybride kaas, maar die liggen beide niet meer in de Nederlandse schappen. De ontwikkeling in hybride kaas is sinds deze introductie niet verder gevorderd.

We proberen de ‘sweet spot’ te vinden om traditionele consumenten aan te spreken in plaats van vegans en vegetariërs

In het buitenland werken producenten wel hard aan hybride kazen die meer dan alleen melkvet vervangen. Het Deense bedrijf Planet Dairy maakt kazen die voor een gedeelte bestaan uit plantaardig eiwit uit peulvruchten. De geraspte mozzarella en cheddar bestaan voor 40% uit melk, de kaas in plakken en blokken voor 13%. In de toekomst hoopt Planet Dairy ook kazen te maken met eiwitten uit precisiefermentatie. Nergens op de verpakking van Audu, zoals het merk van Planet Dairy heet, staat het woord ‘hybride’ of ‘gemengd’. Het duurzaamheidsvoordeel is wel prominent terug te vinden op de verpakkingen: ‘40% minder CO₂-uitstoot dan traditionele cheddar/mozzarella’. Commercieel directeur Jesper Colding legt uit: “We proberen de ‘sweet spot’ te vinden om traditionele consumenten aan te spreken in plaats van vegans en vegetariërs.”

Gat dichten tussen plantaardige vervanger en kaas

De toevoeging van zuivel dicht volgens Colding het gat tussen plantaardige vervangers en kaas. “Consumenten ervaren op dit moment het grootste gat in de beleving bij kaas. Een plantaardige kaasvervanger lijkt niet op dierlijke kaas en is daardoor moeilijk te verkopen aan flexitariërs. Onze hybride kaas biedt hierin een smaakvolle oplossing.”

Sura is in ieder geval overtuigd dat er een markt is voor hybride zuivel, zolang het gezondheidsaspect wordt gekoppeld aan de duurzaamheidsvoordelen. “Er is een groep consumenten die graag minder dierlijk wil consumeren, maar ook op zoek is naar een juiste nutritionele alternatief. Zuivel en plantaardige drank bieden op dit moment niet dezelfde nutritionele waarden. Hybride kan hierin uitkomst bieden.”

Er zijn dus zeker kansen voor hybride zuivel, maar er liggen ook nog uitdagingen. Het is aan voedingsproducenten om consumenten het voordeel van hybride in te laten zien en het succesvol te vermarkten. Want dan kan het verschil maken in de eiwittransitie.