Fishway: ‘Gecultiveerde vis noodzakelijk in voedseltransitie’

Fishway uit het Belgische Leuven heeft in anderhalf jaar tijd al veel vooruitgang geboekt op het gebied van gecultiveerde vis. “We hebben verschillende cellijnen ontwikkeld die al meer dan een jaar groeien. Nu zijn we klaar om ze in 3D verder te ontwikkelen”, aldus  initiatiefneemster Nina Coolsaet.

Nina Coolsaet is bio-ingenieur in cel- en genbiotechnologie en Master of Science in aquacultuur. Ze werkt ruim 25 jaar als visvoedingsdeskundige in de aquacultuursector wereldwijd en werkte onder andere bij diervoerbedrijf Nutreco. In 2019 kwam ze in contact met Mark Post, oprichter van kweekvleesbedrijf Mosa Meat. “We hebben gesproken over het gebruik van grondstoffen voor visvoer die ook als grondstof zouden ingezet kunnen worden voor de kweekvleescellen”, aldus Coolsaet, die in 2020 bij Mosa Meat startte als adviseur celvoerontwikkeling.

De productie van kweekvlees, oftewel gecultiveerd vlees, triggerde haar enorm. “Het feit dat kweekvlees in aantocht is, zie ik als heel kansrijk voor de productie van gecultiveerde vis. Met name omdat dezelfde technologie kan worden gebruikt. In die tijd investeerden grote multinationals in de gecultiveerde sector. Het leek me het juiste moment om een eigen bedrijf te beginnen op het gebied van gecultiveerde vis. Vis is de grootste bron van dierlijke eiwitten wereldwijd. Helaas stagneert de groei van aquacultuur.” Ze zocht contact met Sam van de Velde, die ruim 25 jaar ervaring heeft in de financiële wereld. “Hij heeft diverse start-ups en scale-ups in verschillende sectoren geadviseerd. Samen zijn we in juni 2022 Fishway gestart.”

Het feit dat kweekvlees in aantocht is, zie ik als heel kansrijk voor gecultiveerde vis

Kleine verschillen met kweekvlees

De thematiek van gecultiveerd vlees is vrijwel hetzelfde als van gecultiveerde vis, benadrukt ze. “Er zijn een aantal kleine verschillen. De cellijnen zijn anders en de viscellen groeien bij een andere temperatuur, maar er is heel veel overlap.”

Inmiddels is Coolsaet al meer dan anderhalf jaar effectief met de cellen bezig. “De ontwikkelingen gaan snel. We verkeren nog steeds in de R&D-fase, maar we hebben al een mooie vooruitgang geboekt. Door alle kennis over celkweek en cellijnontwikkeling die ons team in de afgelopen tien tot vijftien jaar heeft opgebouwd, hebben we heel snel een gevalideerd protocol kunnen opzetten.”

Een verschil met kweekvlees is dat er voor gecultiveerde vis geen biopten nodig zijn. “Een isolatie van een visje - en dat kan zelfs een klein visje zijn - is voor ons voldoende. Van één klein visje kunnen we oneindig veel biomassa maken. Met onze gevalideerde procedures hebben we bewezen dat de cellen blijven groeien. Daardoor hebben we eigenlijk geen nieuwe vis meer nodig. De cellen groeien snel en stelselmatig en zijn heel robuust.”

Van één klein visje kunnen we oneindig veel biomassa maken

Cellen blijven groeien

Het maakt volgens Coolsaet op zich niet uit welke vissoort wordt gebruikt. “Maar vanwege de novel food-aanvraag werken we met vissoorten die genetisch helemaal gekend zijn. Dat is de makkelijkste weg.” Ze heeft vier verschillende vissoorten geselecteerd, waarvan de cellen rond kamertemperatuur heel goed groeien. “Hiervan hebben we cellijnen ontwikkeld, die al meer dan een jaar groeien. Nu zijn we klaar om in 3D de ontwikkeling voort te zetten. Vervolgens willen we opschalen.”

Lees ook: Nutreco opent productiefaciliteit voor voer voor kweekvleescellen

Elkaar helpen, geen concurrenten

In Europa zijn er naast het Belgische Fishway nog twee bedrijven die zich met gecultiveerde vis bezighouden: Upstream Foods in Wageningen en Bluu Seafood in Duitsland. “Onze werkwijze komt overeen”, vertelt Colsaet. “Daarom hebben we nauw contact. Datzelfde geldt voor de kweekvleesbedrijven. We zien elkaar niet als concurrenten. We werken allemaal met andere vissoorten en richten ons op andere toepassingen. Dus kunnen we elkaar alleen maar helpen.”

De bedrijven richten zich eveneens op andere afzetmarkten. “Wij willen geen eindproduct ontwikkelen, maar een ingrediënt dat zowel in de huisdiervoeding als in de humane voeding verwerkt kan worden. Denk bijvoorbeeld aan hybride producten, maar ook aan potjes babyvoeding. Ons proces is helemaal gecontroleerd. Er zijn geen contaminanten. Dat kun je nooit bereiken met visvangst en ook niet met aquacultuur.”

Er zijn geen contaminanten in ons proces. Dat kun je nooit bereiken met visvangst of aquacultuur

Novel food-goedkeuring

Coolsaet en Van de Velde hopen zo snel mogelijk toe te gaan naar een verkoopbaar product. “Natuurlijk speelt de toelating in de EU een grote rol. In Singapore is kweekvlees toegestaan en zijn inmiddels de eerste producten op de markt. In Amerika hebben twee bedrijven toestemming gekregen voor kweekvlees. Europa loopt daarop achter. Samen met de andere bedrijven in onze sector hebben we ons gegroepeerd. We hebben gezamenlijk een dossier opgemaakt om ervoor te zorgen dat de voordelen van cellulaire landbouw goed worden erkend op EU-niveau. Het kan wel twee tot drie jaar duren voordat dit is goedgekeurd. Rond die tijd hopen we een gevalideerd product te hebben, zodat we in samenwerking met een producent een productielocatie kunnen opzetten. Daarna willen we zo snel mogelijk opschalen.”

Voor de verkoop van gecultiveerde vis is nog nergens ter wereld toestemming gegeven. Wel heeft het Israëlische Fosea Foods in juni 2024 voor het eerst gecultiveerde vis laten proeven.

Belangrijk voor eiwittransitie

Volgens de ondernemers is de ontwikkeling van gecultiveerde vis heel belangrijk voor de eiwittransitie. ”Vis is de belangrijkste eiwitbron wereldwijd. Een derde van de wereldbevolking is afhankelijk van vis als eiwit. Wij focussen ons op het gat dat ontstaat door de toenemende vraag naar gezonde viseiwitten ten opzichte van het krimpende aanbod.”

Ten opzichte van plantaardige eiwitten zijn er diverse voordelen, zoals smaak, beschikbaarheid en verteerbaarheid. “Sommige plantaardige eiwitten bevatten anti-nutritionele elementen. Viseiwitten hebben deze niet. Bovendien draait het bij voedingsmiddelen altijd om balans van de verschillende componenten. Met celkweek kun je daar optimaal voor zorgen.”

Ten opzichte van plantaardige eiwitten zijn er diverse voordelen, zoals smaak, beschikbaarheid en verteerbaarheid

Kleine footprint

De milieufootprint is eveneens van belang. “TU Delft heeft een hele goede studie gedaan waarbij de belangrijkste impact-factoren in kaart zijn gebracht. Kweekvlees is bijna drie keer efficiënter in het omzetten van gewassen in vlees dan traditionele kip. Ook het waterverbruik is enorm minder.”

Dat zorgt volgens haar voor belangrijke voordelen. “Er komt steeds meer discussie over over de impact van de biodiversiteit in de oceaan op de carbon footprint. Andere partijen ontwikkelen tools waarmee je de biodiversiteit kunt meten. Als deze gereed zijn, dan kunnen we aantonen dat de ontwikkeling van gecultiveerde vis noodzakelijk is voor de voedseltransitie.”

Kosten verlagen grote uitdaging

Desondanks zijn er nog verschillende uitdagingen, zoals de verlaging van de kosten. “Een bioreactor is ontzettend duur. In het verleden werden deze reactoren alleen gebruikt in de farmaceutische industrie en in deze sector zijn de prijzen enorm. Onze branche zit precies tussen de farmacie en de foodsector in. De aanschafprijzen moeten flink naar beneden gaan om competitief te kunnen zijn in de food-omgeving.”

De aanschafprijzen van bioreactoren moeten flink naar beneden gaan om competitief te kunnen zijn in een food-omgeving

De grootste uitdaging is uiteraard de toelating tot de EU. Al heeft Fishway ook een plan B. “Als de goedkeuring nog lang op zich laat wachten, dan gaan we ons eerst op de huisdiervoeding richten. Hiervoor is geen novel food-goedkeuring nodig. Dat is sowieso een mogelijke afzetmarkt, die veel interesse toont in duurzame, GMO-vrije, dierlijke producten zonder dat er dierlijk leed aan te pas is gekomen.”

Lees ook: Hoe wordt kweekvlees goedkoper?

Fishway uit het Belgische Leuven heeft in anderhalf jaar tijd al veel vooruitgang geboekt op het gebied van gecultiveerde vis. “We hebben verschillende cellijnen ontwikkeld die al meer dan een jaar groeien. Nu zijn we klaar om ze in 3D verder te ontwikkelen”, aldus  initiatiefneemster Nina Coolsaet.

Nina Coolsaet is bio-ingenieur in cel- en genbiotechnologie en Master of Science in aquacultuur. Ze werkt ruim 25 jaar als visvoedingsdeskundige in de aquacultuursector wereldwijd en werkte onder andere bij diervoerbedrijf Nutreco. In 2019 kwam ze in contact met Mark Post, oprichter van kweekvleesbedrijf Mosa Meat. “We hebben gesproken over het gebruik van grondstoffen voor visvoer die ook als grondstof zouden ingezet kunnen worden voor de kweekvleescellen”, aldus Coolsaet, die in 2020 bij Mosa Meat startte als adviseur celvoerontwikkeling.

De productie van kweekvlees, oftewel gecultiveerd vlees, triggerde haar enorm. “Het feit dat kweekvlees in aantocht is, zie ik als heel kansrijk voor de productie van gecultiveerde vis. Met name omdat dezelfde technologie kan worden gebruikt. In die tijd investeerden grote multinationals in de gecultiveerde sector. Het leek me het juiste moment om een eigen bedrijf te beginnen op het gebied van gecultiveerde vis. Vis is de grootste bron van dierlijke eiwitten wereldwijd. Helaas stagneert de groei van aquacultuur.” Ze zocht contact met Sam van de Velde, die ruim 25 jaar ervaring heeft in de financiële wereld. “Hij heeft diverse start-ups en scale-ups in verschillende sectoren geadviseerd. Samen zijn we in juni 2022 Fishway gestart.”

Het feit dat kweekvlees in aantocht is, zie ik als heel kansrijk voor gecultiveerde vis

Kleine verschillen met kweekvlees

De thematiek van gecultiveerd vlees is vrijwel hetzelfde als van gecultiveerde vis, benadrukt ze. “Er zijn een aantal kleine verschillen. De cellijnen zijn anders en de viscellen groeien bij een andere temperatuur, maar er is heel veel overlap.”

Inmiddels is Coolsaet al meer dan anderhalf jaar effectief met de cellen bezig. “De ontwikkelingen gaan snel. We verkeren nog steeds in de R&D-fase, maar we hebben al een mooie vooruitgang geboekt. Door alle kennis over celkweek en cellijnontwikkeling die ons team in de afgelopen tien tot vijftien jaar heeft opgebouwd, hebben we heel snel een gevalideerd protocol kunnen opzetten.”

Een verschil met kweekvlees is dat er voor gecultiveerde vis geen biopten nodig zijn. “Een isolatie van een visje - en dat kan zelfs een klein visje zijn - is voor ons voldoende. Van één klein visje kunnen we oneindig veel biomassa maken. Met onze gevalideerde procedures hebben we bewezen dat de cellen blijven groeien. Daardoor hebben we eigenlijk geen nieuwe vis meer nodig. De cellen groeien snel en stelselmatig en zijn heel robuust.”

Van één klein visje kunnen we oneindig veel biomassa maken

Cellen blijven groeien

Het maakt volgens Coolsaet op zich niet uit welke vissoort wordt gebruikt. “Maar vanwege de novel food-aanvraag werken we met vissoorten die genetisch helemaal gekend zijn. Dat is de makkelijkste weg.” Ze heeft vier verschillende vissoorten geselecteerd, waarvan de cellen rond kamertemperatuur heel goed groeien. “Hiervan hebben we cellijnen ontwikkeld, die al meer dan een jaar groeien. Nu zijn we klaar om in 3D de ontwikkeling voort te zetten. Vervolgens willen we opschalen.”

Lees ook: Nutreco opent productiefaciliteit voor voer voor kweekvleescellen

Elkaar helpen, geen concurrenten

In Europa zijn er naast het Belgische Fishway nog twee bedrijven die zich met gecultiveerde vis bezighouden: Upstream Foods in Wageningen en Bluu Seafood in Duitsland. “Onze werkwijze komt overeen”, vertelt Colsaet. “Daarom hebben we nauw contact. Datzelfde geldt voor de kweekvleesbedrijven. We zien elkaar niet als concurrenten. We werken allemaal met andere vissoorten en richten ons op andere toepassingen. Dus kunnen we elkaar alleen maar helpen.”

De bedrijven richten zich eveneens op andere afzetmarkten. “Wij willen geen eindproduct ontwikkelen, maar een ingrediënt dat zowel in de huisdiervoeding als in de humane voeding verwerkt kan worden. Denk bijvoorbeeld aan hybride producten, maar ook aan potjes babyvoeding. Ons proces is helemaal gecontroleerd. Er zijn geen contaminanten. Dat kun je nooit bereiken met visvangst en ook niet met aquacultuur.”

Er zijn geen contaminanten in ons proces. Dat kun je nooit bereiken met visvangst of aquacultuur

Novel food-goedkeuring

Coolsaet en Van de Velde hopen zo snel mogelijk toe te gaan naar een verkoopbaar product. “Natuurlijk speelt de toelating in de EU een grote rol. In Singapore is kweekvlees toegestaan en zijn inmiddels de eerste producten op de markt. In Amerika hebben twee bedrijven toestemming gekregen voor kweekvlees. Europa loopt daarop achter. Samen met de andere bedrijven in onze sector hebben we ons gegroepeerd. We hebben gezamenlijk een dossier opgemaakt om ervoor te zorgen dat de voordelen van cellulaire landbouw goed worden erkend op EU-niveau. Het kan wel twee tot drie jaar duren voordat dit is goedgekeurd. Rond die tijd hopen we een gevalideerd product te hebben, zodat we in samenwerking met een producent een productielocatie kunnen opzetten. Daarna willen we zo snel mogelijk opschalen.”

Voor de verkoop van gecultiveerde vis is nog nergens ter wereld toestemming gegeven. Wel heeft het Israëlische Fosea Foods in juni 2024 voor het eerst gecultiveerde vis laten proeven.

Belangrijk voor eiwittransitie

Volgens de ondernemers is de ontwikkeling van gecultiveerde vis heel belangrijk voor de eiwittransitie. ”Vis is de belangrijkste eiwitbron wereldwijd. Een derde van de wereldbevolking is afhankelijk van vis als eiwit. Wij focussen ons op het gat dat ontstaat door de toenemende vraag naar gezonde viseiwitten ten opzichte van het krimpende aanbod.”

Ten opzichte van plantaardige eiwitten zijn er diverse voordelen, zoals smaak, beschikbaarheid en verteerbaarheid. “Sommige plantaardige eiwitten bevatten anti-nutritionele elementen. Viseiwitten hebben deze niet. Bovendien draait het bij voedingsmiddelen altijd om balans van de verschillende componenten. Met celkweek kun je daar optimaal voor zorgen.”

Ten opzichte van plantaardige eiwitten zijn er diverse voordelen, zoals smaak, beschikbaarheid en verteerbaarheid

Kleine footprint

De milieufootprint is eveneens van belang. “TU Delft heeft een hele goede studie gedaan waarbij de belangrijkste impact-factoren in kaart zijn gebracht. Kweekvlees is bijna drie keer efficiënter in het omzetten van gewassen in vlees dan traditionele kip. Ook het waterverbruik is enorm minder.”

Dat zorgt volgens haar voor belangrijke voordelen. “Er komt steeds meer discussie over over de impact van de biodiversiteit in de oceaan op de carbon footprint. Andere partijen ontwikkelen tools waarmee je de biodiversiteit kunt meten. Als deze gereed zijn, dan kunnen we aantonen dat de ontwikkeling van gecultiveerde vis noodzakelijk is voor de voedseltransitie.”

Kosten verlagen grote uitdaging

Desondanks zijn er nog verschillende uitdagingen, zoals de verlaging van de kosten. “Een bioreactor is ontzettend duur. In het verleden werden deze reactoren alleen gebruikt in de farmaceutische industrie en in deze sector zijn de prijzen enorm. Onze branche zit precies tussen de farmacie en de foodsector in. De aanschafprijzen moeten flink naar beneden gaan om competitief te kunnen zijn in de food-omgeving.”

De aanschafprijzen van bioreactoren moeten flink naar beneden gaan om competitief te kunnen zijn in een food-omgeving

De grootste uitdaging is uiteraard de toelating tot de EU. Al heeft Fishway ook een plan B. “Als de goedkeuring nog lang op zich laat wachten, dan gaan we ons eerst op de huisdiervoeding richten. Hiervoor is geen novel food-goedkeuring nodig. Dat is sowieso een mogelijke afzetmarkt, die veel interesse toont in duurzame, GMO-vrije, dierlijke producten zonder dat er dierlijk leed aan te pas is gekomen.”

Lees ook: Hoe wordt kweekvlees goedkoper?