Nutriënten in bodem verbeteren eiwitkwaliteit

De eiwitkwaliteit in gewassen kan worden verbeterd door middel van nutriënten en micro-organismen in de bodem. Dat blijkt uit het project Voedsel als medicijn, een samenwerking tussen Van Hall Larenstein, ziekenhuis MCL in Leeuwarden en Rijksuniversiteit Groningen.

Hendrik Boekhoud is docent en onderzoeker bij Hogeschool Van Hall Larenstein in Leeuwarden. Als docent geeft hij les bij de opleidingen Management Leefomgeving en Innovatieve Plantenteelt. Daarin staat vernieuwing centraal. “Dit past bij onze ambitie om de transitiemakers op te leiden”, legt Boekhoud uit. “Op deze manier leveren we een bijdrage aan de eiwittransitie. Naast de lessen die ik geef, werk ik één dag in de week als onderzoeker.”

Ondervoeding in de zorg

Martin Sura, lector Toegepast Onderzoek Eiwittransitie.

Bij de innovatieve plantenteelt wordt gekeken naar het verbeteren van de inhoudsstoffen in gewassen. Martina Sura, lector Toegepast Onderzoek Eiwittransitie, vult aan: “Voor eiwitrijke gewassen is zowel innovatieve plantenteelt als de verwerking belangrijk.” Dat blijkt bijvoorbeeld uit het project Voedsel als medicijn, een samenwerking tussen Van Hall Larenstein, ziekenhuis MCL in Leeuwarden en Rijksuniversiteit Groningen. Het project is gesubsidieerd door de provincie Fryslân. In de zorg komt ondervoeding regelmatig voor. "Bij patiënten op de intensive care bleek tijdens en na de opname maar een klein aantal patiënten te voldoen aan de richtlijnen voor energie- en eiwitinname. Bij patiënten met obesitas heeft een derde een verhoogd risico op ondervoeding. Ondanks de ophoping van vet kan er namelijk een tekort aan spiermassa ontstaan en in de voeding een tekort aan eiwit, vitaminen en mineralen.”

Zorgpersoneel in Friese instellingen bevestigt het beeld dat in het algemeen ondervoeding veel voorkomt en met name een tekort aan bovenstaande voedingsstoffen. “Bij analyse van vitaminen en mineralen bij IC-patiënten blijkt dat er in 80% en 43% van de gevallen tekort is aan ten minste één vitamine of één mineraal.”

Extra nutriënten toevoegen

Tijdens het project is gekeken of door teelt extra nutriënten kunnen worden toegevoegd, waardoor patiënten sneller herstellen en bepaalde ziektes worden voorkomen. “Daarbij richtten we ons op groenten van eigen bodem”, legt Boekhoud uit. “Daarom hebben we eerst in kaart gebracht welke producten er momenteel worden geteeld en welke vitamines en eiwitten deze gewassen bevatten. Daarbij kijken we dus niet alleen naar de gezonde bodem, maar ook naar de eigenschappen van de producten.”

Verbeteren van de eiwitkwaliteit

De eiwitkwaliteit in de gewassen kan worden verbeterd door middel van een verfijnde bemesting met nutriënten en door middel van micro-organismen in de bodem. “Deze zorgen voor een weerbare bodem en gezonde planten. Ze oefenen invloed op elkaar uit en zorgen ook voor een hoger eiwitgehalte in gewassen. Al gaat het om een klein deel. Verwacht geen wonderen.”

Jarenlang zijn we vooral gefocust geweest op het verhogen van de oogst en niet op de inhoudsstoffen

Dat vergt wel een andere zienswijze: “Jarenlang zijn we vooral gefocust geweest op het verhogen van de oogst en niet op de inhoudsstoffen. Dat is op zich logisch, want dit levert de boeren geen hogere prijs op. In veel teelten is het percentage eiwitten en andere mineralen in de loop der jaren wat afgenomen.”

Bodemleven

Over een van de oorzaken zegt Sura: “Planten leggen met fotosynthese water, koolstof en stikstof uit de atmosfeer vast en zetten dit met nutriënten uit de bodem om in koolwaterstofverbindingen, zoals suikers, eiwitten en vetten, oftewel: biomassa. Het bodemleven werkt intensief samen met planten. In een gezond systeem zijn micro-organismen aanwezig rondom en in wortelstelsels en bladeren van planten. Dit bodemleven zorgt voor vastlegging van voedingstoffen uit bemesting en garandeert een hoge benuttingsgraad hiervan. Zo zijn micro-organismen betrokken bij biologische processen, zoals de vorming en afbraak van organisch materiaal in de bodem, stikstofbinding. Ze maken nutriënten in de bodem voor planten beschikbaar en ze zorgen voor gewasweerbaarheid.”

Uit onderzoek blijkt echter dat door de toename van CO2 in de lucht planten minder transpireren, waardoor ze minder water opnemen. Sura: “Planten gaan zuiniger met water om en nemen daardoor minder nutriënten op. Maar het water zorgt juist voor de aanvoer van nutriënten. Daardoor gaat de nutriëntenopname omlaag.” Dat is volgens haar alarmerend. “Het gaat om belangrijke mineralen, zoals stikstof, kalium, natrium, fosfaat, magnesium, ijzer en koper.”

Planten gaan zuiniger met water om en nemen daardoor minder nutriënten op

Nieuwe generatie akkerbouwers

Het onderwijs kan bijdragen aan een oplossing, zegt Boekhoud. “Door de monocultuur is de kennis over de gewassen verloren gegaan. In onze lessen leggen we de nieuwe generatie akkerbouwers uit hoe ze eiwitrijke gewassen kunnen telen tegen een goed verdienmodel. Het mooie is dat ik alle kennis vanuit onze onderzoeken mee kan nemen. Het is heel fijn om de informatie van de onderzoekers te kunnen gebruiken in de lessen. Daarnaast laten wij onze studenten dit ook in de praktijk zien. Die combinatie is echt heel belangrijk. Ik hoop dat de nieuwe generatie akkerbouwers ervoor kiest om meer te telen dan alleen het meest gangbare bouwplan, bestaande uit aardappelen, bieten en granen.”

Het project benadrukt het belang van de relatie tussen de bodem en het bord van de patiënt, besluit Sura: “In het verleden is er amper gekeken naar de relatie hiertussen. Ik hoop dat de zorg en de landbouw nader tot elkaar komen. Zodat ze van elkaar weten wat er speelt en gezamenlijke taal kunnen ontwikkelen. Het doel is dat er nieuwe bijeenkomsten worden georganiseerd om dit te stimuleren.”